Το ήθος και η ηθική

Δεν είχα στο νου μου να ανεβάσω τώρα κοντά κάποιο κείμενο του Κρισναμούρτι, παρόλο που τώρα τελευταία μεταφράζω ένα βιβλίο που κάθε τόσο όλο και κάτι με τσιγκλάει να το ανεβάσω. Ωστόσο, σήμερα -με αφορμή την αναπαράσταση της Δίκης του Σωκράτη- είχα μια συζήτηση με κάποιον για την ηθική και την ανηθικότητα. Και όταν είπα πόσο θλιβερό είναι να υπάρχουν ακόμα και σήμερα άνθρωποι που τον έκριναν ένοχο, γιατί δεν καταλαβαίνουν ότι ο Σωκράτης δεν ήταν ηθικός ή ανήθικος, αλλά είχε ήθος και ότι μπορεί ακόμα και να είναι ανήθικος κανείς με την κοινωνική, θρησκευτική ή πολιτική λογική, αλλά να έχει ήθος, εκεί τα έμπλεξε ο φίλος που συζητάγαμε. Έτσι είναι που θυμήθηκα ένα κείμενο του Κρισναμούρτι από το βιβλίο του «Σημειώσεις»  για τη διαφορά ήθους και ηθικής, κι αποφάσισα να το ανεβάσω εδώ. Ελπίζω να μην τα βαριέστε αυτά τα κείμενα.
Καλή εβδομάδα.
Π.

 Η ηθική δεν είναι ήθος· η ηθική είναι κάτι κοινωνικό, είναι απλώς προσαρμογή σε ένα μοντέλο και αυτό το μοντέλο ποικίλει και αλλάζει ανάλογα με τις χρονικές περιόδους και το κλίμα. Την θεωρούν αξιοσέβαστη η κοινωνία και η οργανωμένη θρησκεία, αλλά δεν είναι το ίδιο με το ήθος.  Η ηθική, έτσι όπως αναγνωρίζεται από την εκκλησία και  από την κοινωνία δεν είναι ήθος. Η ηθική είναι κατασκευασμένη· γι’ αυτό συμμορφώνεται· προσαρμόζεται· μπορεί να τη διδαχθείς και να εξασκηθείς σ’ αυτήν· μπορεί να   επιβληθεί με την ανταμοιβή και την τιμωρία, με τον εξαναγκασμό. Η ηθική διαμορφώνεται με την επιρροή, όπως και με την προπαγάνδα. Στην δομή της κοινωνίας, υπάρχουν διάφοροι βαθμοί ηθικής, διάφορες αποχρώσεις, αλλά δεν είναι ήθος. Το ήθος δεν έχει σχέση με χρόνο και επιρροή· δεν μπορεί να καλλιεργηθεί· δεν είναι αποτέλεσμα ελέγχου και πειθαρχίας· δεν είναι αποτέλεσμα, όπως δεν είναι και αιτία. Δεν μπορεί να είναι κάτι αξιοσέβαστο. Το ήθος δεν «μοιράζεται» όπως η καλοσύνη, η φιλανθρωπία, η αδελφική αγάπη και λοιπά. Δεν είναι δημιούργημα του περιβάλλοντος, της κοινωνικής ευμάρειας ή φτώχιας, ούτε της ζωής σε μοναστήρι ή κάποιου δόγματος. Δεν είναι γέννημα κάποιου πανούργου μυαλού· δεν είναι αποτέλεσμα σκέψης ή συναισθημάτων ούτε είναι επανάσταση ενάντια στην κοινωνική ηθική με τον καθωσπρεπισμό της· η επανάσταση είναι μία αντίδραση και κάθε αντίδραση είναι μεταποιημένη συνέχεια εκείνου που υπήρχε πριν.  

6 Σχόλια στο “Το ήθος και η ηθική”

      marilia
      28 Μαΐου 12 στις 17:37

      Τελικά, τι είναι ήθος; Και πώς διακρίνεται;

      Η μικρή ανόητη (γιατί αυτή τη φορά… ειλικρινά δεν το ‘πιασα)

      Mika
      29 Μαΐου 12 στις 12:02

      Ωραίο κείμενο και κατατοπιστικό.
      Δεν έχει να το πω αλλά συμφωνώ, το ήθος είναι κάτι που έχεις μέσα σου και πορευεσαι με αυτό σε όλη σου τη ζωή. Η ηθική είναι αυτό που μας μαθαίνει η κοινωνία και η θρησκεία κυρίως, είναι το πλαίσιο για να κινούμαστε μέσα σε αυτό.
      Εχω πραγματικά γνωρίσει ανθρώπους που κάποια στιγμή στη ζωη τους να ξεφυγαν απο την «ηθική» αλλά η πορεία τους έδειξε οτι ήταν άνθρωποι με ήθος!
      Σε φιλώ!

      sissi
      29 Μαΐου 12 στις 14:02

      Γεια σας, μπορώ να μπω στην παρέα;
      Καταρχήν θα ήθελα να σας πω ότι γνώρισα τον Κρισναμούρτι πριν από ένα χρόνο στην αίθουσα αναμονής του γιατρού μου, όταν πάνω στο τραπεζάκι του καθιστικού βρήκα ένα βιβλίο με τίτλο «Η τέχνη της ζωής», και από τότε συνεχίζω να τον διαβάζω.
      Αν μου επιτρέπετε, θα ήθελα να συνεχίσω από την ερώτηση της marilia, τελικά τι είναι ήθος; και πως διακρίνεται;
      Από όσο έχω καταλάβει, ο Κ μιλούσε για μια αντίληψη που δεν έχει σχέση με αυθεντίες, και με ορισμούς, όπως π.χ. το ήθος είναι …. και διακρίνεται από …
      Μας έδειξε τον δρόμο για αυτή την αντίληψη.
      Εξηγούσε ότι, και παρακαλώ διορθώστε με αν κάνω λάθος, οι λέξεις με τις οποίες περιγράφουμε αυτό που θέλουμε να επικοινωνήσουμε, είναι μια επιφάνεια, ορισμένη και άρα περιορισμένη. Ίσως, θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε την λέξη, με μια ταμπέλα που δείχνει την κατεύθυνση προς την οποία βρίσκεται, το νόημα της λέξης.
      Αν μείνουμε να κοιτάμε την ταμπέλα και να αναρωτιόμαστε τι να σημαίνει, και να ρωτάμε τους περαστικούς, βλέπε ειδικούς ή αυθεντίες, και υπάρχουν πολλοί, θα καταλήξουμε να μένουμε κάτω από την ταμπέλα και να συζητάμε, θα μείνουμε στην λέξη, στην επιφάνεια, γιατί κανένας δεν μπορεί να μας οδηγήσει εκεί όπου έχει φτάσει, αν έχει φτάσει, γιατί το να θέλει να μας οδηγήσει, πολύ πιθανό να σημαίνει ότι και αυτός κάτω από την ταμπέλα κάθεται , απλά αντί να αναρωτιέται εφευρίσκει θεωρίες, και με αυτό τον τρόπο δημιουργεί, και παίζει το παιχνίδι, των ερωτωαπαντήσεων, το παιχνίδι του αδαούς και της αυθεντίας, που ούτως ή αλλιώς όλοι παίζουμε λίγο πολύ και μάλλον με μεγάλη ευχαρίστηση.
      Τώρα, αν θέλουμε να ακολουθήσουμε την κατεύθυνση που μας υποδεικνύει η ταμπέλα, λέξη, και να αφήσουμε το πηγαδάκι κάτω από την ταμπέλα, που εδώ που τα λέμε με το παιχνίδι περνάει η ώρα, και να φτάσουμε στο νόημα της λέξης, δηλαδή να έχουμε την ολική αντίληψη αυτού που ‘είναι’ θα πρέπει να κάνουμε αυτή την διαδρομή ο κάθε ένας μόνος του.
      Και αυτό είναι που μας λέει ο Κ, ότι ο κάθε ένας από εμάς θα πρέπει να βρει αυτό που τον εμποδίζει να προχωρήσει, αυτό που τον καθηλώνει κάτω από την κάθε ταμπέλα, που για τον κάθε ένα μας είναι διαφορετικό, γιατί η διαμόρφωση του κάθε ένα μας είναι διαφορετική, μοναδική λόγω του ότι, οι συνθήκες, το περιβάλλον, ο τρόπος αντίληψης του κάθε ενός είναι μοναδική, και αυτός είναι ο λόγος που κανένας δεν μπορεί να μας πάει εκεί που έχει πάει ο ίδιος, γιατί η διαδρομή του κάθε ενός εξαρτάται από τα εμπόδια του κάθε ένα από εμάς, που όπως είπαμε είναι διαφορετικά. Για αυτά τα εμπόδια μιλάει λοιπόν ο Κ αυτά που πρέπει να αναγνωρίσει ο κάθε ένας μόνος του. Και σε αυτό το κείμενο μιλάει για όλα αυτά που μας εμποδίζουν να έχουμε ήθος.
      Καλό δρόμο.
      Ευχαριστώ παραμυθά που μοιράζεσαι μαζί μας τα κείμενα του Κ.
      Η μικρή ανόητη, ή νούμερο, 2.

      ζαχαρούλα
      29 Μαΐου 12 στις 14:42

      Σύμφωνα με κάθε σύστημα ηθικής, έτσι όπως το έχω βιώσει και το κατανοώ εγώ τουλάχιστον, κρίνεται κάποιος ως ανήθικο ή μη-ανήθικος. Ο μη-ανήθικος όμως, δε σημαίνει απαραίτητα ότι έχει ήθος…
      Αποδίδεται στο Σωκράτη πως κάποτε ζήτησε από ένα ζωγράφο να ζωγραφίσει το χαρακτήρα της ψυχής (το ήθος της ψυχής) όπως ζωγραφίζει κι ένα σώμα, προσπαθώντας να το αποτυπώσει, αν μπορούσε με την ίδια πιστότητα…
      Κατά τον Σωκράτη, το ήθος αυτό, βρίσκεται στο βλέμμα… και είναι ταυτόχρονα ο τρόπος που ο άνθρωπος βλέπει τον κόσμο και ο τρόπος που η «φύση ακουμπά το βλέμμα της πάνω στην ψυχή του»…

Σχολιάστε