Για το «γνώθι σαυτόν»

Χθες το πρωί, ανοίγοντας τα πατζούρια μόλις ξύπνησα, πρόσεξα κάτω στο χώμα μία μοναχική μαργαρίτα, ασυνήθιστα μεγάλη -ίσως γι’ αυτό μόνη- και πολύ όμορφη. Ξύπνησα εντελώς και χαμογέλασα. Μου έφυγε κάθε βιασύνη, επειδή είχα αργήσει να ξυπνήσω, για να ετοιμαστώ και να κάνω τις δουλειές που είχα. Λίγο αργότερα, με την ησυχία μου, έπαιρνα το πρωινό μου μεταφράζοντας ένα βιβλίο του Κρισναμούρτι που θα κυκλοφορήσει μέσα στο χρόνο και με ελληνικό τίτλο,»Εγώ χωρίς ΕΓΩ». Ο Αγγλικός τίτλος είναι μεγάλος, «Ο πραγματικός σκοπός της ζωής του ανθρώπου είναι η απελευθέρωση από το εγώ», και είναι μία επιλογή από αποσπάσματα ομιλιών και συζητήσεων με κεντρικό θέμα την αυτογνωσία. Φτάνοντας στην τελευταία παράγραφο που μετέφρασα για το πρωινό, μου μπήκε η ιδέα να σας μεταφέρω αυτό κομάτι του βιβλίου εδώ. Θα καταλάβετε σε ποιο σημείο στην τελευταία παράγραφο, μου μπήκε η ιδέα.  Χα, χα, χα… Πονηριά για να σας ξυπνήσω την περιέργεια. «Σκασίλα μας», μπορεί να πείτε, «πάμε κατ’ ευθείαν στην τελευταία παράγραφο».  Ε, κι αυτό καλό θα είναι.
Καλή εβδομάδα σε όλους.
Σας φιλώ
Π. 

Οι αρχαίοι Έλληνες και οι αρχαίοι Ινδουιστές έχουν μιλήσει για την αυτογνωσία, το «γνώθι σαυτόν». Δηλαδή: θέλω να ξέρω τον εαυτό μου, γιατί αν δεν τον ξέρω θα είμαι σαν ένα φύλλο στον άνεμο. Πρέπει, λοιπόν, να μάθω για τον εαυτό μου, όχι σύμφωνα με κάποιο ψυχολόγο, με κάποιο φιλόσοφο ή από κάποιο βιβλίο , που είτε το αποκαλείς ιερό είτε όχι είναι απλώς ένα βιβλίο. Μπορώ, λοιπόν, να τα παρακάμψω όλα αυτά, την αυθεντία όσων έχουν πει άλλοι για μένα; Μπορώ να τα παραμερίσω εντελώς όλα αυτά, επειδή ό,τι λένε πως είμαι, δεν είμαι.  Πρέπει εγώ να ανακαλύψω τον εαυτό μου.  Ο εαυτός μου, το «εγώ» μου, είναι κάτι ζωντανό γι’ αυτό και πρέπει να το μάθω. Έχω βιώσει διάφορες εμπειρίες, κάθε είδους, που έχουν καταγραφεί στον εγκέφαλο κι έχουν γίνει μνήμη και μ’ αυτήν τη μνήμη ερευνώ τον εαυτό μου. Έτσι το παρελθόν ερευνά τον εαυτό μου. Αλλά το παρελθόν είμαι εγώ. Μπορώ, λοιπόν, να κοιτάξω τον εαυτό μου σαν να ήταν για πρώτη φορά;  Όχι μέσα από ξεθωριασμένες μνήμες, όχι μέσα από προηγούμενες γνώσεις που έχω μάθει για τον εαυτό μου. Που σημαίνει: να μάθω για μένα από την αρχή, φρέσκα, επειδή είμαι κάτι ζωντανό, όχι κάτι νεκρό. Αν θέλεις να κατανοήσεις κάτι ζωντανό, πρέπει να το παρατηρήσεις με ένα ζωντανό νου, όχι με νεκρές γνώσεις, όχι με κάτι που έχεις μάθει, που ήδη ξέρεις.  Ίσως να είστε «νεκροί», γιατί όλοι σας είστε παγιδευμένοι στις αναμνήσεις σας, που είναι κάτι νεκρό. Κι η παράδοση είναι κάτι νεκρό. Γίνεται, λοιπόν, εξαιρετικά ενδιαφέρον, ζωτικό, γεμάτο ενέργεια,  όταν μπορείς να κοιτάς, αυτό το δέντρο ας πούμε, τη γυναίκα σου ή τον άντρα σου, σαν να ήταν για πρώτη φορά.  Να μη δίνεις όνομα στις αντιδράσεις και στα αισθήματά του, που σε παγιδεύουν στο δίχτυ του παλιού, έτσι ώστε να είναι πάντα καινούργια. Κάντε το. Μη συμφωνείτε απλώς με τον ομιλητή. Κάντε το και τότε θα δείτε τι εκπληκτική ζωντάνια έχει κανείς· θα νοιώσετε εκείνη την ενέργεια που έχει μια εξαιρετική ποιότητα φρεσκάδας, την ποιότητα κάτι εντελώς καινούργιου.

Δεν ξέρω αν κάποιοι από σας έχετε πάει, σοβαρά, βαθιά μέσα σας εντελώς πρόθυμα, με όλη σας την καρδιά, με χαρά, χωρίς καμιά αίσθηση εξαναγκασμού να το κάνετε, κι έχετε προσπαθήσει ν’ ανακαλύψετε τι είστε. Απλώς το να λέει κανείς, «είμαι ετούτο» ή «είμαι εκείνο» είναι ανώριμο, δεν έχει νόημα. Για να ερευνήσει, για να ανακαλύψει κανείς, πρέπει να υπάρχει χαρά, πρέπει να υπάρχει ενθουσιασμός, ζωντάνια, ιδιαίτερα όταν βαθαίνει κανείς σ’ αυτό το πολύπλοκο πράγμα που λέγεται νους. Αλλά οι πιο πολλοί από μας ερευνούμε είτε από απελπισία είτε για να βρούμε κάτι που θα μας δώσει τροφή για σκέψη, που θα μας δώσει ισορροπία, μια εξασφάλιση της συνέχειάς μας. Η πραγματική έρευνα πρέπει να είναι απαλλαγμένη απ΄ όλα αυτά. Ερευνά κανείς για να ανακαλύψει τι πραγματικά συμβαίνει μέσα στο νου του.

Ερώτηση: Τι είναι αυτή η αυτογνωσία για την οποία μιλάτε και πώς μπορώ να την αποκτήσω;
Κρισναμούρτι: Κουβαλάτε διάφορες περίεργες ιδέες για την αυτογνωσία: ότι για να έχετε γνώση του εαυτού σας πρέπει να κάνετε διάφορες πρακτικές, πρέπει να διαλογίζεστε, πρέπει να κάνετε ένα σωρό πράγματα. Είναι πολύ απλό, κύριε. Το πρώτο βήμα είναι και το τελευταίο βήμα στην αυτογνωσία, η αρχή είναι και το τέλος. Το πρώτο βήμα είναι εκείνο που έχει σημασία: η αυτογνωσία δεν είναι κάτι που μπορείς να το μάθεις από κάποιον άλλον· κανείς δεν μπορεί να σε διδάξει αυτογνωσία, πρέπει να την ανακαλύψεις μόνος σου· πρέπει να είναι μία ολόδική σου ανακάλυψη, κι αυτή η ανακάλυψη δεν είναι κάτι τρομερό, κάτι φανταστικό, είναι κάτι πολύ απλό, αλλά και πολύ δύσκολο. Το να μαθαίνεις για τον εαυτό σου σημαίνει να παρατηρείς τη συμπεριφορά σου, τα λόγια σου, όσα κάνεις στις καθημερινές σου σχέσεις — αυτό είναι όλο. Αρχίστε μ’ αυτό και τότε θα δείτε πόσο εξαιρετικά δύσκολο είναι να έχετε επίγνωση, απλώς να παρατηρείτε τον τρόπο της συμπεριφοράς σας· τις λέξεις που χρησιμοποιείτε γι’ αυτούς που βρίσκονται σε κατώτερη θέση από σας και για το αφεντικό σας· να παρατηρείτε , τη συμπεριφορά σας στη σχέση σας με τους ανθρώπους, με τις ιδέες και με τα πράγματα. Παρατηρήστε απλώς τις σκέψεις σας, τα κίνητρά σας, στον καθρέφτη των σχέσεων και θα δείτε ότι τη στιγμή που κοιτάζετε θέλετε να διορθώνετε και λέτε: «Αυτό είναι καλό· αυτό είναι κακό· πρέπει να κάνω ετούτο και όχι εκείνο». Όταν βλέπετε τον εαυτό σας στον καθρέφτη των σχέσεων, η προσέγγισή σας είναι επικριτική ή επιδοκιμαστική κι έτσι διαστρέφετε αυτό που βλέπετε. Ενώ, αν παρατηρείτε απλώς μέσα σ’ αυτόν τον καθρέφτη τη στάση σας απέναντι στους άλλους ανθρώπους, στις ιδέες και στα πράγματα, αν κοιτάτε απλώς και μόνο το γεγονός χωρίς κριτική, χωρίς επίκριση ή αποδοχή, τότε θ’ ανακαλύψετε ότι αυτή η ίδια η αντίληψη έχει τη δική της δράση. Έτσι αρχίζει η αυτογνωσία.

Το να παρακολουθείτε τον εαυτό σας, να παρατηρείτε ό,τι κάνετε, ό,τι σκέφτεστε, να βλέπετε ποια είναι τα κίνητρα και τα ελατήριά σας, κι ωστόσο να μην καταδικάζετε ή να μην δικαιώνετε τίποτα, είναι κάτι εξαιρετικά δύσκολο, γιατί ολόκληρη η παιδεία σας βασίζεται στην καταδίκη, στην κριτική και στην αξιολόγηση· έχετε ανατραφεί με το, «κάνε αυτό και όχι εκείνο». Αν όμως μπορείτε να κοιτάξετε μέσα στον καθρέφτη των σχέσεων, χωρίς να δημιουργείτε αντίθετα, τότε θα ανακαλύψετε ότι δεν υπάρχει τέλος στην αυτογνωσία.  Και μην πείτε, «πρέπει να έχω επίγνωση κάθε λεπτό», γιατί αυτό είναι άλλη μια εκδήλωση της ανοησίας όταν θέλουμε να φτάσουμε κάπου, όταν θέλουμε να πετύχουμε κάποια ιδιαίτερη κατάσταση. Εκείνο που έχει σημασία είναι να έχεις επίγνωση του εαυτού σου και να συνεχίζεις να έχεις επίγνωση χωρίς να συσσωρεύεις αυτά που βλέπεις, επειδή από τη στιγμή που αρχίζεις να συσσωρεύεις φτιάχνεις ένα κέντρο και με αυτό το κέντρο κάνεις κριτική. Η αυτογνωσία δεν είναι μία διαδικασία συσσώρευσης, είναι μία διαδικασία ανακάλυψης την κάθε στιγμή μέσα στις σχέσεις.

Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο γνωρίζω τον εαυτό μου όλη την ώρα και στο αποκτώ γνώσεις για τον εαυτό μου Όταν η αυτογνωσία είναι μια συσσώρευση πληροφοριών που έχω μαζέψει μέσα στη μέρα για τον εαυτό μου, εμποδίζεται η κατανόηση του εαυτού μου. Συσσωρεύουμε γνώσεις για τον εαυτό μας και μ’ αυτές τού κάνουμε κριτική, κι αυτό γεννάει τις δυσκολίες μας. Έχοντας συσσωρεύσει γνώσεις μέσα από τις εμπειρίες, μέσα από τη μάθηση, από τα διαβάσματα σχετικών βιβλίων, από κάθε είδους ομάδες αυτογνωσίας και όλα τα υπόλοιπα, σκεφτόμαστε και λειτουργούμε με αυτές τις γνώσεις ως υπόβαθρο. Στρογγυλοκαθόμαστε μέσα στη γνώση κι από εκει λέμε: «Ξέρω τα πάντα για τον εαυτό μου: Είναι άπληστος, είναι ανόητος, θέλει αδιάκοπα να είναι ο καλύτερος…»  — ή οτιδήποτε άλλο, τέλος πάντων, λέμε ότι είναι. Οπότε δεν υπάρχει τίποτα παραπάνω για να το γνωρίσει κανείς. Τη στιγμή όμως που χώνεσαι σε μια θέση μέσα στη γνώση, η γνώση σου θα είναι πολύ επιφανειακή. Αν όμως δεν υπάρχει συσσώρευση γνώσης, πάνω στην οποία επαναπαύεται ο νους, τότε υπάρχει μόνο η κίνηση του «γνωρίζω διαρκώς»· και τότε ο νους γίνεται ικανός να αντιλαμβάνεται εξαιρετικά γρήγορα. Σημαντική, λοιπόν, είναι η διαρκής αυτογνωσία και όχι οι γνώσεις για τον εαυτό.

Πρέπει να έχουμε μία, χωρίς επιλογές, ολική επίγνωση των επιρροών, των συνηθειών, της παράδοσης, της διαμόρφωσης του νου μας ως Ινδουιστής, ως Χριστιανός, ως Βουδιστής κ.λπ. Το να έχει κανείς απόλυτη επίγνωση όλων αυτών σημαίνει να είναι εντελώς ευαίσθητος. Έτσι, η επίγνωση δεν είναι μόνο για ό,τι συμβαίνει εξωτερικά — ο βρώμικος δρόμος, η ανοησία της κοινωνίας, η φθαρμένη θρησκεία που δεν έχει απολύτως κανένα νόημα, το παπαγάλισμα όσων γράφουν τα βιβλία και η αυθεντία των βιβλίων. Πρέπει να έχετε επίγνωση όλων όσων συμβαίνουν και συγχρόνως να έχετε επίγνωση  ότι δεν σταματάτε ποτέ για λίγο να κοιτάξετε ένα δέντρο, δεν έχετε ποτέ καμιά επικοινωνία με τη φύση που έχει εκπληκτική ομορφιά. Τώρα: το να έχετε επίγνωση όλων αυτών των πραγμάτων εξωτερικά κι έπειτα της αντίδρασή σας σ’ αυτά τα εξωτερικά πράγματα – που είναι η εσωτερική κίνηση του έξω και που δεν είναι κάτι ξεχωριστό από το μέσα- το να έχετε επίγνωση των εξωτερικών γεγονότων και των εσωτερικών αντιδράσεων σας σ’ αυτά και των εμπειριών που βιώνετε από αυτές τις αντιδράσεις, αυτό είναι το να έχεις ολική επίγνωση.

 

 

2 Σχόλια στο “Για το «γνώθι σαυτόν»”

      Vici
      7 Απριλίου 13 στις 18:13

      συναντήθηκα με κάτι πανέμορφα τριαντάφυλλα στην απογευματινή μου βόλτα με την οκτάμηνη Σάρα – τη λαμπραντορίνα μου – και ήρθε ένα κύμα χαράς κι ένα χαμόγελο. Για χαιρετισμό το πήρα. 🙂

      δημήτρης
      8 Απριλίου 13 στις 14:21

      Διαβάζοντας ένα ακόμη πολύ σημαντικό κείμενο του Κ, θυμήθηκα μια δική του ιστορία που δείχνει με έντονο τρόπο την κατάσταση της μεγάλης πλειοψηφίας των ανθρώπων:

      «Κάποτε στην Ινδία ταξίδευα μ’ ένα αυτοκίνητο. Καθόμουν δίπλα στον οδηγό και ήταν τρεις κύριοι πίσω που συζητούσαν για συνειδητότητα και άρχισαν να μου κάνουν ερωτήσεις για αυτήν και ατυχώς εκείνη τη στιγμή ο οδηγός κοιτούσε κάπου αλλού και πάτησε μία κατσίκα, και οι τρεις κύριοι συνέχιζαν να συζητούν για τη συνειδητότητα — αγνοώντας εντελώς ότι είχαν πέσει πάνω στην κατσίκα. Όταν αυτή η έλλειψη προσοχής επισημάνθηκε σ’ αυτούς τους κυρίους που προσπαθούσαν να είναι συνειδητοί, η έκπληξή τους ήταν μεγάλη.
      Και με τους περισσότερους από μας συμβαίνει το ίδιο. Δεν έχουμε επίγνωση των εξωτερικών ή των εσωτερικών πραγμάτων. Αν θέλετε να καταλάβετε την ομορφιά ενός πουλιού, μιας μύγας, ή ενός φύλλου ή ενός ανθρώπου μ’ όλη του την πολυπλοκότητα, πρέπει να δώσετε όλη σας την προσοχή που είναι συνειδητότητα. Και μπορείτε να δώσετε όλη σας την προσοχή μόνο όταν νοιάζεστε, που πάει να πει ότι πραγματικά θέλετε να καταλάβετε —και τότε δίνετε όλη σας την καρδιά και το μυαλό για να ανακαλύψετε.»
      Είναι απόσπασμα του Κ από το βιβλίο «Η απελευθέρωση από το γνωστό» .Η μετάφραση και σ’ αυτό το βιβλίο ίσως να χρειάζεται κάποιες διορθώσεις.
      Περιμένουμε το γρηγορότερο το «εγώ χωρίς ΕΓΩ» 🙂
      Καλή εβδομάδα.

Σχολιάστε