Επίλογος στην επίσκεψη στη Ρόδο

Όσοι έχετε παρακολουθήσει τα τελευταία posts από την επίσκεψη μου στη Ρόδο, ξέρετε ότι είχα για πρώτη φορά μια ποικιλία συναντήσεων: όχι μόνο με μικρά παιδιά-αναγνώστες του «Παραμυθά», αλλά και με παιδιά Γυμνασίου στις δύοΛέσχες Ανάγνωσης, με γονείς και Δασκάλους. Αυτόν τον καιρό μεταφράζω ένα βιβλίο του Κρισναμούρτι με τίτλο, «Η Εκπαίδευση και το νόημα της ζωής», που είναι ομιλίες του σε γονείς και Δασκάλους για την Εκπαίδευση. Και από το πρώτο post μου έχει μπει η ιδέα, να ανεβάσω ένα απόσπασμα από αυτό το βιβλίο και να το αφιερώσω στοτυς Δάσκαλους και στους γονείς που συνάντησα, σε φίλες Δασκάλες και φίλους Δάσκαλους που έχω και -έμμεσα- σε όλα τα παιδιά που ζουν σε μια πολύ ζόρικη εποχή. Το απόσπασμα που διάλεξα είναι αρκετά  μεγάλο -«σεντόνι» όπως θα ‘ελεγε κι ο γιος μου- αλλά αν δεν βαριέστε διαβάστε το. Σας το συνιστώ, κυρίως σε όσους έχετε παιδιά ή είστε Δάσκαλοι, με όλη μου την καρδιά.
Καλό βράδυ.
Π.

Το σωστό είδος Εκπαίδευσης δεν ενδιαφέρεται για καμιά ιδεολογία, ανεξάρτητα από το τι και πόσα υπόσχεται αυτή για μια μελλοντική Ουτοπία· δεν στηρίζεται σε κανένα σύστημα, όσο κι αν έχει καλοσχεδιαστεί, ούτε είναι και μέσο διαμόρφωσης του ατόμου με κάποιο ιδιαίτερο τρόπο. Εκπαίδευση, με την αληθινή της έννοια, είναι η βοήθεια που δίνεται στον άνθρωπο από παιδί για να γίνει  ένα άτομο ώριμο και ελεύθερο, για να ανθίσει μέσα στην αγάπη και στην καλοσύνη. Αυτό θα έπρεπε να μας ενδιαφέρει και όχι η διαμόρφωση του παιδιού σύμφωνα με κάποιο ιδεαλιστικό μοντέλο.
Κάθε μέθοδος που κατατάσσει τα παιδιά σύμφωνα με τον χαραχτήρα τους και την εξυπνάδα τους απλώς δίνει έμφαση στις διαφορές τους, πράγμα που θρέφει  τον ανταγωνισμό, ενθαρρύνει τις κοινωνικές διαφορές και δεν βοηθάει στην ανάπτυξη ολοκληρωμένων ανθρώπων. Είναι προφανές ότι καμιά μέθοδος, κανένα σύστημα δεν μπορεί να μας δώσει σωστό είδος εκπαίδευσης και η αυστηρή προσκόλληση σε μια ιδιαίτερη μέθοδο δείχνει οκνηρία του εκπαιδευτή. Όσο η Εκπαίδευση στηρίζεται σε προκατασκευασμένες αρχές, μπορεί να φτιάξει άντρες και γυναίκες με ικανότητες, αλλά δεν μπορεί να βγάλει στη ζωή δημιουργικά ανθρώπινα όντα.
Μόνο η αγάπη μπορεί να φέρει την κατανόηση του άλλου. Όταν υπάρχει αγάπη, υπάρχει μία στιγμιαία επικοινωνία με τον άλλον, στο ίδιο επίπεδο και την ίδια στιγμή. Επειδή εμείς οι ίδιοι είμαστε πολύ στεγνοί, κούφιοι και χωρίς αγάπη μέσα μας, έχουμε επιτρέψει στις Κυβερνήσεις και στα πολιτικά συστήματα να αναλάβουν την Εκπαίδευση των παιδιών μας και να κατευθύνουν τη ζωής μας. Αλλά οι Κυβερνήσεις θέλουν ικανούς επαγγελματίες, όχι ανθρώπινα πλάσματα, επειδή τα ανθρώπινα πλάσματα γίνονται επικίνδυνα για τις Κυβερνήσεις, όπως και για τις οργανωμένες θρησκείες. Αυτός είναι ο λόγος που οι Κυβερνήσεις και οι οργανωμένες θρησκείες θέλουν να ελέγχουν την Εκπαίδευση.
Τη ζωή δεν μπορούμε να την κάνουμε να συμμορφωθεί με κάποιο σύστημα, ούτε να την εξαναγκάσουμε να μπει μέσα σε ένα πλαίσιο, όσο ευγενική κι αν είναι η σύλληψή του. Ο νους που έχει διαπαιδαγωγηθεί απλώς και μόνο με τεκμηριωμένες γνώσεις, είναι ανίκανος να αντικρύσει τη ζωή με όλη την ποικιλία της, όλη τη λεπτότητά της, όλο το βάθος της και το μεγάλο πλάτος της. Όταν ανατρέφουμε τα παιδιά μας σύμφωνα με ένα ορισμένο σύστημα σκέψης ή με κάποιο ιδιαίτερο είδος πειθαρχίας· όταν τα μαθαίνουμε να σκέφτονται μέσα από χωριστά κουτάκια, τα εμποδίζουμε να γίνουν ολοκληρωμένοι άντρες και ολοκληρωμένες γυναίκες, και επομένως θα είναι ανίκανα να σκέπτονται με νοημοσύνη, δηλαδή να αντικρίζουν τη ζωή ως ένα όλο.
Η ύψιστη λειτουργία της Εκπαίδευσης είναι το να ετοιμάσει ολοκληρωμένους ανθρώπους, που θα είναι ικανοί να αντιμετωπίζουν τη ζωή ως ένα όλο. Ο ιδεαλιστής, όπως και ο ειδικός, δεν ενδιαφέρονται για το όλο, αλλά μόνο για ένα μέρος του. Δεν μπορεί να υπάρξει εσωτερική ακεραιότητα, όσο τρέχει κανείς πίσω από ένα ιδανικό μοντέλο δράσης· και οι περισσότεροι Δάσκαλοι στα Σχολεία που είναι ιδεαλιστές, έχουν βγάλει την αγάπη από μέσα τους και έχουν στεγνό νου και σκληρή καρδιά. Για να μελετήσει κανείς ένα παιδί, πρέπει να βρίσκεται σε εγρήγορση, να είναι παρατηρητικός, να έχει επίγνωση του εαυτού του, και αυτό απαιτεί πολύ μεγαλύτερη νοημοσύνη και στοργή για το παιδί, από να το ενθαρρύνεις να ακολουθήσει ένα ιδανικό.
Μία άλλη λειτουργία της σημερινής Εκπαίδευσης είναι να δημιουργεί νέες αξίες. Απλώς, όμως, το να φυτεύουμε στο νου του παιδιού, τις αξίες που ήδη υπάρχουν και να το κάνουμε να συμμορφώνεται σε ιδανικά, είναι σαν να το προγραμματίζουμε χωρίς να ξυπνάμε τη νοημοσύνη του. Η τωρινή παγκόσμια κρίση, έχει βαθιά σχέση με την Εκπαίδευση και ο εκπαιδευτικός που βλέπει τις αιτίες αυτού του παγκόσμιου χάους, θα πρέπει να αναρωτηθεί πώς να ξυπνήσει μέσα στο μαθητή τη νοημοσύνη του, βοηθώντας έτσι την ερχόμενη γενιά να μη φέρει περισσότερη σύγκρουση και καταστροφή. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να δώσει όλη του τη σκέψη, όλη του τη φροντίδα και τη στοργή στη δημιουργία ενός σωστού περιβάλλοντος και στην ανάπτυξη της κατανόησης, έτσι ώστε, όταν το παιδί μεγαλώσει και ωριμάσει, να είναι ικανό να χειριστεί με νοημοσύνη τα ανθρώπινα προβλήματα που θα αντιμετωπίζει. Αλλά για να το κάνει αυτό ο εκπαιδευτικός, πρέπει πρώτα να κατανοήσει ο ίδιος τον εαυτόν του, αντί να επαναπαύεται σε ιδεολογίες, σε συστήματα και σε πίστεις.
Ας μην σκεπτόμαστε με όρους αρχών και ιδανικών, αλλά ας ενδιαφερθούμε για τα πράγματα έτσι όπως είναι, γιατί η προσοχή σ’ εκείνο που είναι θα ξυπνήσει τη νοημοσύνη, και η νοημοσύνη του εκπαιδευτή έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από τη γνώση μιας νέας μεθόδου Εκπαίδευσης. Όταν κανείς ακολουθεί μια μέθοδο, ακόμη και αν την έχει επεξεργασθεί κάποιο συνετό και έξυπνο  πρόσωπο, η μέθοδος αποκτά μεγάλη σημασία, ενώ τα παιδιά αποκτούν σημασία μόνο όταν προσαρμόζονται σ’ αυτήν. Ο Δάσκαλος αξιολογεί και κατατάσσει το παιδί, και προχωράει στην εκπαίδευσή του με βάση το σχέδιο της μεθόδου. Αυτός ο τρόπος Εκπαίδευσης μπορεί να είναι βολικός για τον Δάσκαλο, αλλά ούτε η εφαρμογή ενός συστήματος, ούτε η τυραννία της προκατασκευασμένης άποψης και μάθησης μπορούν να δημιουργήσουν ένα ολοκληρωμένο ανθρώπινο ον.
Το σωστό είδος Εκπαίδευσης βρίσκεται στην κατανόηση του παιδιού έτσι όπως είναι, χωρίς να του επιβάλουμε το ιδανικό του πώς θα έπρεπε να είναι. Το να το περιορίσουμε μέσα στα πλαίσια ενός ιδανικού, είναι σαν να το ενθαρρύνουμε να συμμορφώνεται, πράγμα που θρέφει φόβο και γεννάει μέσα του μια αδιάκοπη σύγκρουση ανάμεσα σ’ εκείνο που είναι και σ’ εκείνο που θα έπρεπε να είναι. Και όλες οι εσωτερικές συγκρούσεις έχουν την εξωτερική τους εκδήλωση, με διάφορους τρόπους, μέσα στην κοινωνία. Τα ιδανικά είναι ένα πραγματικό εμπόδιο για την κατανόηση του παιδιού, αλλά και στο ίδιο το παιδί για την κατανόηση του εαυτού του.
Ο γονιός που θέλει πραγματικά να καταλάβει το παιδί του, δεν το κοιτάζει μέσα από το φίλτρο ενός ιδανικού. Αν το αγαπά το παιδί, τότε το παρατηρεί, μελετά τις κλίσεις του, τις διαθέσεις του και τις ιδιομορφίες του. Μόνον όταν κανείς δεν νοιώθει αγάπη για το παιδί του, μόνο τότε του επιβάλλει ένα ιδανικό, γιατί τότε προσπαθεί να εκπληρώσει τις φιλοδοξίες του μέσω του παιδιού του, θέλοντας να το κάνει να γίνει το ένα ή το άλλο. Αν κανείς αγαπάει το παιδί και όχι το ιδανικό, τότε υπάρχει η πιθανότητα να το βοηθήσει να κατανοήσει τον εαυτό του, έτσι όπως είναι.
Αν – για παράδειγμα – ένα παιδί λέει ψέματα, τι αξία έχει να του ορθώσετε μπροστά του το ιδανικό της αλήθειας; Πρέπει να ανακαλύψει το ίδιο γιατί λέει ψέματα και για να βοηθήσουμε το παιδί, πρέπει να έχουμε το χρόνο να το μελετήσουμε και να το παρατηρήσουμε, πράγμα που απαιτεί υπομονή, αγάπη και φροντίδα. Όταν, όμως, δεν υπάρχει αγάπη, όταν δεν υπάρχει κατανόηση, τότε εξαναγκάζουμε το παιδί να προσαρμοστεί σε ένα μοντέλο δράσης, που το ονομάζουμε ιδανικό. Τα ιδανικά είναι μία βολική φυγή, και ο Δάσκαλος που τα ακολουθεί είναι ανίκανος να κατανοήσει τους μαθητές του και να ασχοληθεί μαζί τους με νοημοσύνη· γι’ αυτόν το μελλοντικό ιδανικό, το πώς θα πρέπει να είναι το παιδί, έχει μεγαλύτερη σημασία από το τωρινό παιδί. Αλλά το κυνήγι ενός ιδανικού αποκλείει την αγάπη και χωρίς αγάπη, κανένα ανθρώπινο πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί.
Αν ο Δάσκαλος είναι ένας σωστός Δάσκαλος, δεν θα εξαρτάται από καμιά μέθοδο, αλλά θα μελετήσει τον κάθε μαθητή προσωπικά. Στις σχέσεις μας με τα παιδιά και τους νέους, δεν έχουμε να κάνουμε με μηχανικές συσκευές που μπορούν να επιδιορθωθούν γρήγορα, αλλά με ζωντανά όντα που είναι ευσυγκίνητα, ευμετάβλητα, ευαίσθητα, φοβισμένα, τρυφερά, και για να ασχοληθούμε μαζί τους, πρέπει να έχουμε μεγάλη κατανόηση και τη δύναμη της υπομονής και της αγάπης. Όταν μας λείπουν αυτά, τότε στρεφόμαστε σε εύκολες συνταγές και ελπίζουμε να έχουμε αυτομάτως θαυμαστά αποτελέσματα. Αν εμείς οι ίδιοι δεν έχουμε επίγνωση και είναι μηχανικές οι προσεγγίσεις μας και οι αντιδράσεις μας, τότε είμαστε απρόθυμοι να ανταποκριθούμε σε κάθε απαίτηση που μας παρουσιάζεται και μας ενοχλεί καθώς δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με μια μηχανική ανταπόκρισή μας. Και αυτό είναι μια από τις μεγαλύτερες δυσκολίες μας στην Εκπαίδευση.
Το παιδί είναι αποτέλεσμα τόσο του παρελθόντος, όσο και του παρόντος, οπότε είναι ήδη διαμορφωμένο. Αν μεταδώσουμε τη δική μας υποδομή στο παιδί, διαιωνίζουμε τόσο τη δική του όσο και τη δική μας διαμόρφωση. Ριζική μεταμόρφωση υπάρχει μόνον όταν κατανοήσουμε τη δική μας διαμόρφωση και ελευθερωθούμε απ’ αυτήν. Το να συζητάμε  ποιο θα έπρεπε να είναι το σωστό είδος Εκπαίδευσης, ενώ εμείς οι ίδιοι συνεχίζουμε να είμαστε διαμορφωμένοι, είναι εντελώς μάταιο.
Όσο τα παιδιά είναι μικρά πρέπει, βέβαια, να τα προστατεύουμε από κάθε σωματική βλάβη και να τα αποτρέπουμε από το να νοιώθουν υλική ανασφάλεια. Δυστυχώς, όμως δεν σταματάμε εκεί· θέλουμε να  διαμορφώσουμε και τον τρόπο που σκέφτονται και αισθάνονται, θέλουμε να τα βάλουμε σε ένα καλούπι φτιαγμένο από τους δικούς μας πόθους και τις δικές μας προθέσεις. Αναζητάμε να ολοκληρωθούμε μέσα από τα παιδιά μας, να διαιωνίσουμε τον εαυτό μας μέσα απ’ αυτά. Χτίζουμε τείχη γύρω τους, διαμορφώνοντάς τα με τις πίστεις και τις ιδεολογίες μας, με τους φόβους και τις ελπίδες μας, κι ύστερα θρηνούμε και προσευχόμαστε όταν σκοτώνονται ή ακρωτηριάζονται στους πολέμους ή υποφέρουν από τις διάφορες εμπειρίες που τους φέρνει η ζωή.  Τέτοιου είδους εμπειρίες δεν φέρνουν ελευθερία, αντίθετα δυναμώνουν τα «θέλω» του «εγώ». Το «εγώ» μας, είναι φτιαγμένο από μια σειρά αμυντικών και επιθετικών αντιδράσεων, και η εκπλήρωσή τους βρίσκεται πάντα μέσα στις ίδιες του τις προβολές και τις ταυτίσεις που το ικανοποιούν. Όσο μεταφράζουμε τις εμπειρίες με βάση τους όρους του εαυτού, του «εγώ» και «το δικό μου», όσο το «εγώ» συντηρείται με τις δικές του – από πριν διαμορφωμένες – αντιδράσεις, οι εμπειρίες δεν μπορεί να ελευθερωθούν από τη σύγκρουση, από τη σύγχυση κι από τον πόνο. Η ελευθερία έρχεται μόνον όταν κανείς κατανοήσει τους τρόπους του «εγώ», που είναι εκείνο που βιώνει την εμπειρία. Αν θέλουμε να βοηθήσουμε το παιδί να ελευθερωθεί από τους τρόπους του «εγώ», που προκαλούν πάρα πολύ πόνο, θα έπρεπε ο καθένας μας να αλλάξει βαθιά τη στάση του και τη σχέση του με το παιδί. Γονείς και Δάσκαλοι μπορούν με τη φροντίδα τους και τη συμπεριφορά τους να βοηθήσουν το παιδί να είναι ελεύθερο και να ανθίσει μέσα σε αγάπη και καλοσύνη.

Η Εκπαίδευση, όπως είναι σήμερα, δεν ενθαρρύνει καθόλου στο παιδί ή στον νέο, την κατανόηση των κληρονομικών του τάσεων και των επιδράσεων από το περιβάλλον του, πράγματα που διαμορφώνουν το νου και την καρδιά και συντηρούν το φόβο· κι έτσι δεν βοηθιέται το παιδί να ελευθερωθεί από τις διάφορες διαμορφώσεις του και να γίνει ένα εσωτερικά, ένα ακέραιο ψυχολογικά ανθρώπινο πλάσμα. Οποιαδήποτε μορφή Εκπαίδευσης, που ενδιαφέρεται για ένα μέρος μόνο του ανθρώπου και όχι για το σύνολό του, οδηγεί αναπότρεπτα σε αυξανόμενη σύγκρουση και πόνο.
Μόνο μέσα στην ατομική ελευθερία μπορεί να ανθίσει η αγάπη και η καλοσύνη και αυτή την ελευθερία μόνο το σωστό είδος Εκπαίδευσης μπορεί να την προσφέρει. Ούτε η συμμόρφωση με την τωρινή κοινωνία, ούτε η υπόσχεση μιας μελλοντικής «Ουτοπίας» μπορούν να δώσουν ποτέ στο άτομο την άμεση, βαθιά επίγνωση της καρδιάς, που χωρίς αυτήν δημιουργούνται διαρκώς προβλήματα.

 

4 Σχόλια στο “Επίλογος στην επίσκεψη στη Ρόδο”

      δασκάλα
      3 Μαΐου 12 στις 9:31

      Τα παιδιά, ειδικά στις μικρές ηλικίες, είναι πολύ καθαροί δέκτες και ΄΄πιάνουν΄΄ όχι αυτά που λέμε, αλλά αυτά που εκπέμπουμε’ από την καρδιά. Εξαιρετικό κείμενο για την εκπαίδευση και πολύ προχωρημένο!

      δημήτρης
      3 Μαΐου 12 στις 14:20

      «Επειδή εμείς οι ίδιοι είμαστε πολύ στεγνοί, κούφιοι και χωρίς αγάπη μέσα μας, έχουμε επιτρέψει στις Κυβερνήσεις και στα πολιτικά συστήματα να αναλάβουν την Εκπαίδευση των παιδιών μας και να κατευθύνουν τη ζωής μας. Αλλά οι Κυβερνήσεις θέλουν ικανούς επαγγελματίες, όχι ανθρώπινα πλάσματα, επειδή τα ανθρώπινα πλάσματα γίνονται επικίνδυνα για τις Κυβερνήσεις, όπως και για τις οργανωμένες θρησκείες. Αυτός είναι ο λόγος που οι Κυβερνήσεις και οι οργανωμένες θρησκείες θέλουν να ελέγχουν την Εκπαίδευση.»
      Μήπως είναι η ώρα να θυμώσουμε με τους εαυτούς μας και να δούμε τις ευθύνες μας…μήπως έχουμε αργήσει;
      Άντε να ελαττώσουμε λίγο τα ταξίδια μπας και κυκλοφορήσει και κανένα καινούριο βιβλίο 🙂
      Φιλιά

      Παραμυθάς
      4 Μαΐου 12 στις 11:44

      Μακάρι να φταίγαν τα ταξίδια που δεν κυκλοφόρησε ακόμα καινούργιο βιβλίο. Περιμένουν δύο έτοιμα στην ουρά εδώ και μερικούς μήνες, αλλά…

Σχολιάστε