Ένα λουλούδι

Άφησα μια μέρα παραπάνω το post για την ημέρα του πατέρα γιατί είχε πάρα πολλές επισκέψεις και από ό,τι κατάλαβα δεν είχαν δει την ταινία όσοι νόμιζα. Για σήμερα σας έχω αυτή τη φωτογραφία του εξαιρετικού λουλουδιού -δεν ξέρω το όνομά του- που βλέπω κάθε πρωί που ανοίγω το παράθυρό μου. Θέλησα να μοιραστώ μαζί σας την ομορφιά του. Και γράφοντας τώρα τη λέξη, «μοιραστώ», μου ήρθε στο νου ένα μικρό κείμενο από το βιβλίο του Κρισναμούρτι που άρχισα να μεταφράζω αυτή την εβδομάδα, και έχει τίτλο, «Εσωτερική Επανάσταση«.  Διαβάστε το.
Σας φιλώ
 Π.

«Είναι δυνατόν για το ανθρώπινο μυαλό, δηλαδή για μας, να φέρει μια ψυχολογική επανάσταση μέσα μας; Αυτό είναι εκείνο που πρόκειται να ερευνήσουμε· αυτό είναι εκείνο που πρόκειται να μοιραστούμε. Το να μοιράζεσαι υποδηλώνει ότι δεν υπάρχει ούτε δάσκαλος ούτε μαθητής. Ένας γκουρού, μάλλον δεν μπορεί να μοιραστεί· μπορεί μόνο να σε καθοδηγήσει και να σου δείχνει τι να κάνεις. Εκείνο για το οποίο ενδιαφερόμαστε είναι η έρευνα και η κατανόηση αυτού του τεράστιου και περίπλοκου προβλήματος του να φέρεις μια κοινωνική αλλαγή· επειδή η κοινωνία είναι τρομερά χαλασμένη. Υπάρχει απέραντη αδικία, πόλεμοι, κάθε είδους βαρβαρότητα και βία. Και τα ανθρώπινα πλάσματα που ζούνε μέσα σε κάποιο πολιτισμό, σε κάποια κοινωνία, είναι μέρος όλου αυτού. Έτσι, για να υπάρξει μια ριζική αλλαγή, πρέπει να υπάρξει μια επανάσταση στην ψυχή τους, μέσα τους».

 

 

«Ακούγοντας με την καρδιά»

Όπως σας έχω πει, την Δευτέρα  29 Μαίου κυκλοφόρησε το βιβλίο του Κρισναμούρτι, «Ο Κόσμος Μέσα μας»,  από το οποίο έχω ανεβάσει διάφορα κείμενα εδώ. Εκείνο που δεν σας έχω πει έως τώρα είναι ότι την προηγούμενη εβδομάδα τελείωσε η μετάφραση ενός ακόμα βιβλίου του Κ. με τον εξαιρετικό τίτλο, «Ακούγοντας με την καρδιά», που αποτελείται από 14 συζητήσεις του Κρισναμούρτι στις Ινδίες με φίλες και φίλους του εκεί.  Ο τίτλος είναι και ο τίτλος του τελευταίου και μεγαλύτερου κεφάλαιου, απ’ όπου είναι και το μικρό απόσπασμα που ακολουθεί, σαν μια πρώτη γνωριμία με το βιβλίο.
Καλό βράδυ.
 Π.

«Π: Νομίζω ότι το κεντρικό σημείο που λείπει από όλους μας είναι ο παράγοντας της συμπόνιας. Κάποια φορά στο Μπενάρες είχες χρησιμοποιήσει Κρίσνατζι τη φράση, «είναι δυνατόν να ακούτε με την καρδιά σας;».  Τι υποδηλώνει το «να ακούς με την καρδιά»;

Κ: Να το συζητήσουμε αυτό;

Φ.Β: Θα μπορούσαμε να ερευνήσουμε σε βάθος τη φύση του ζητήματος;

Κ: Βλέπετε, κύριε, εκείνο που είπα ήταν ότι η σκέψη είναι μία υλική διαδικασία και ό,τι έχει οικοδομήσει η σκέψη – τεχνολογικό, ψυχολογικό, τους θεούς, την όλη δομή των θρησκειών που είναι βασισμένη στη σκέψη – είναι μια υλική διαδικασία. Μ’ αυτή την έννοια, η σκέψη είναι ύλη. Η σκέψη είναι εμπειρία, γνώση αποθηκευμένη στα κύτταρα και λειτουργεί σε ένα ιδιαίτερο αυλάκι φτιαγμένο από τη γνώση. Όλο αυτό για μένα είναι μία υλική διαδικασία…».

 

 

Κυκλοφόρησε…

Πριν εννιά μέρες  σας είχα γράψει ότι  στις 22 του Μάη θα κυκλοφορούσε, για τα Βιβιοπωλεία μόνο, και τη Δευτέρα 29, για όλους το τελευταίο βιβλίο του Κρισναμούρτι.  «Ο Κόσμος μέσα μας». Έτσι, τη Δευτέρα που μας πέρασε, το βιβλίο κυκλοφόρησε για όλους και όσοι ενδιαφέρεστε, μπορείτε να το αγοράσετε. Έτσι σήμερα, για τελευταία φορά, μάλλον, θα ανεβάσω ένα κείμενο ακόμα. Έχω ανεβάσει μόνο 36 από τα 90 κεφάλαια!
Καλό Σαββατοκύριακο.
Π.

Στα σταυροδρόμια της ζωής

Ο  Σ. ήρθε αρκετά ανήσυχος, καθώς βρισκόταν μέσα σε μια πολύπλοκη κατάσταση όπου, όπως εξήγησε, είχε να διαλέξει ανάμεσα σε δύο τρόπους αντιμετώπισής της. Είχε φτάσει σ’ ένα σταυροδρόμι της ζωής του και ήταν αβέβαιος για το ποιο δρόμο θα έπρεπε να ακολουθήσει: Μπορούσε να παντρευτεί  και να ακολουθήσει μια καλλιτεχνική τάση που καλλιεργούσε μέσα του για κάποια χρόνια ή θα μπορούσε να πάει κάπου μακριά, να ζει ήσυχα, να μελετάει και να διαλογίζεται. Τι να κάνει, τι ήταν το πιο σωστό για εκείνον, ποια θα έπρεπε να είναι η επιλογή του;

Μετά από κάποια συζήτηση, σύντομα συνειδητοποίησε ότι κανείς δεν θα μπορούσε να διαλέξει γι’ αυτόν ή να τον βοηθήσει στην απόφασή του. Εάν κάποιος τον έπειθε να κάνει κάποια ιδιαίτερη επιλογή, όχι μόνο θα έπαυε να έχει την ευθύνη της, αλλά ίσως αργότερα και να μετάνιωνε νοιώθοντας  ότι εκείνο που είχε πειστεί να διαλέξει τον οδήγησε σε μια κατάσταση απουσίας της ολοκλήρωσής του και λοιπά. Έπρεπε να συνειδητοποιήσει  τη σημασία αυτού του πράγματος για τον ίδιο.

Αλλά γιατί έβαλε τον εαυτό του σε μια κατάσταση επιλογής; Ήταν το θέμα του ζήτημα επιλογής; Τι σημαίνει επιλογή; Σημαίνει  να διαλέγεις, να ξεχωρίζεις ανάμεσα σε εναλλακτικές περιπτώσεις. Ποιο είναι το κίνητρο, ποια είναι η δύναμη που σε κάνει να αποφασίσεις για το ένα και να απορρίψεις το άλλο; Είναι οι προκαταλήψεις, οι τάσεις σου, οι εμπειρίες σου, η επίδραση από το περιβάλλον και λοιπά. Δηλαδή, η επιλογή σου εξαρτάται από τα δικά σου «μ’ αρέσει-δεν μ’ αρέσει», από την ευχαρίστησή σου, από τα οφέλη και τα κέρδη, από τις διάφορες επιθυμίες σου και την τελική και λοιπά. Και αυτή η σύγκρουση «επιλογή-επιθυμία», μπορεί να οδηγήσει  σε κατανόηση, σε καθαρή κι απροκατάληπτη αντίληψη; Σ’ αυτή τη διαδικασία ξεχωρίσματος, δεν θα υπάρχει πάντα η σύγχυση και η σύγκρουση της επιλογής; Επειδή στην επιλογή, υπάρχει μια αντίθεση, μια αίσθηση δυαδικότητας ─ δεν υπάρχει; Είναι δυνατόν να αντιληφθείς εκείνο που είναι αλήθεια, μέσα σε μια κατάσταση σύγκρουσης, σύγχυσης και ανταγωνισμού; Δεν πρέπει να σταματήσει πρώτα η σύγκρουση της επιλογής, προκειμένου να έχεις καθαρή αντίληψη, για να κατανοήσεις;  Η επιλογή, είναι μέσα στην αυτοαπομόνωση των περιορισμών της επιθυμίας, οπότε μπορεί ποτέ να γίνει μέσο απελευθέρωσης του συναισθήματος και της σκέψης; Αντιθέτως, δυναμώνει την ξεροκεφαλιά, τη δίψα της επιθυμίας, την ταύτιση με το «εγώ»  και το «δικό μου», οδηγώντας έτσι στην απομόνωση και στον αποκλεισμό και στον πόνο και στη θλίψη, στην ψευδαίσθηση και στην άγνοια που έρχεται απ’ αυτήν· έτσι δεν είναι;

Νοιώθοντας βαθιά, ερευνώντας βαθιά τι συνεπάγεται η επιλογή, αποκτώντας επίγνωση της διαδικασίας της, θα κατανοηθούν και θα διαλυθούν: η σύγχυση και η αβεβαιότητα της επιθυμίας με τα αλληλοσυγκρουόμενα και ανταγωνιστικά «θέλω» της και τις αλληλοσυγκρουόμενες προτιμήσεις της. Αυτή κατανόηση είναι διαλογισμός, γιατί χωρίς σωστή σκέψη η σύγκρουση των αντιθέτων θα συνεχιστεί.

Όνειρα που αναστατώνουν

 

Αύριο, Δευτέρα, 22 Μαΐου, κυκλοφορεί το βιβλίο, «Ο κόσμος μέσα μας» του Κρισναμούρτι που όσο το μετέφραζα, ανέβαζα διάφορα κείμενα από αυτό, εδώ. Αύριο κυκλοφορεί για τα Βιβλιοπωλεία, στη χονδρική πώληση, ενώ στη λιανική, για όλους, θα βγει την άλλη Δευτέρα, 29 Μαΐου.  Έτσι, σήμερα είπα να ανεβάσω άλλο ένα κείμενο από το βιβλίο, μάλλον το τελευταίο.
Καλή εβδομάδα.
          Π.

Ο   Ρ. είπε ότι ήταν αναστατωμένος από μια ποικιλία ονείρων και ότι αυτή η αναστάτωση μεγαλώνει και μικραίνει ανάλογα με την ψυχολογική του κατάσταση. Αυτά τα όνειρα που τον αναστατώνουν συνεχίζονται εδώ και μερικά χρόνια και παρόλο που πήγε σε ψυχαναλυτές, αυτά συνεχίζονται με διάφορους βαθμούς έντασης. Και ρώτησε, πώς θα μπορούσε να βάλει ένα τέλος σ’ αυτά και ποια ήταν τα αναγκαία βήματα που έπρεπε να κάνει για να κοιμάται χωρίς να βλέπει όνειρα.

Κουβέντιασε άνετα για τη ζωή του, τις σχέσεις του, τις διασκεδάσεις του. Ήταν ένας καλοσυνάτος και έξυπνος άνθρωπος και είχε εντρυφήσει σε πολλές φιλοσοφίες.

Όσο περισσότερη επίγνωση έχει κανείς τις ώρες που είναι ξύπνιος, παρακολουθώντας μέχρι το τέλος τους κάθε σκέψη και συναίσθημα, όσο πιο πλατιά και βαθιά γίνεται αυτό, τόσο λιγότερα θα είναι τα όνειρα. Κανείς, επειδή δεν έχει επίγνωση και δεν είναι σε εγρήγορση στη διάρκεια της ημέρας, παρακολουθώντας στενά τις σκέψεις του και τα συναισθήματά του όσο πιο διεξοδικά γίνεται, το λιγότερο που του συμβαίνει είναι να βλέπει όνειρα. Επειδή δεν υπάρχει επίγνωση και εγρήγορση στη διάρκεια της ημέρας, η σημασία και η εκτίμηση των γεγονότων ξεφεύγουν μέσα από την νωθρότητα, την έλλειψη εγρήγορσης στη σωστή στιγμή. Αλλά τα γεγονότα και οι αντιδράσεις σε αυτά καταγράφονται, αν είναι σημαντικά, από τον εσωτερικό νου.  Κι όταν έρχεται ο λεγόμενος ύπνος, αυτές οι καταγραφές παίρνουν τη μορφή ονείρων, σημαντικών ή ασήμαντων. Αυτά τα όνειρα τότε πρέπει να ερμηνευτούν από εκείνον που τα είδε ή από έναν επαγγελματία ψυχαναλυτή, αλλά και τα δύο έχουν τους κινδύνους τους.

Για να ερμηνεύσει κανείς τα όνειρά του, πρέπει να υπάρχει ελευθερία από κάθε προκατάληψη, ανησυχία και διαστρεβλωτική επιθυμία, και από κάθε κριτική, πράγμα που είναι εξαιρετικά δύσκολο. Κάθε λάθος ερμηνεία φέρνει σύγχυση, καθώς δίνει μια καινούργια εικόνα στο όνειρο. Για να εμποδίσεις την ερμηνευτική σύγχυση, με τις ανησυχίες της και τις αμφιβολίες της είναι πιο συνετό και λογικό, να είσαι σε εγρήγορση και να έχεις επίγνωση στις ώρες που είσαι ξύπνιος, παρακολουθώντας στενά κάθε σκέψη και συναίσθημα, κάθε αντίδραση, όσο πλατιά και πέρα για πέρα γίνεται, πράγμα που χρειάζεται σοβαρότητα και προσοχή. Αν πας σε κάποιον ψυχαναλυτή όχι μόνο δεν θα αποκτήσεις επίγνωση του τεράστιου πλούτου που κρύβεται μέσα σου, αλλά αναπόφευκτα αυτός θα σου γίνει μία εξάρτηση, πράγμα που είναι χειρότερο από όλα τα όνειρα μαζί. Γιατί η εξάρτηση δημιουργεί ψυχολογική ασφάλεια, και στην ψυχολογική ασφάλεια δεν υπάρχει κατανόηση. Ενώ, έχοντας επίγνωση κάθε σκέψης και συναισθήματος, κάθε αντίδρασης, νιώθοντάς τα εντελώς και όσο βαθιά γίνεται, θα δεις να έρχεται τάξη, διαύγεια και κατανόηση, με μεγαλύτερη ένταση μιας πλατιάς επίγνωσης. Έτσι τα όνειρα, στη διάρκεια που είσαι ξύπνιος και που κοιμάσαι, λιγοστεύουν και διαλύονται, και τότε οι ώρες του ύπνου γίνονται τόσο σημαντικές όσο και οι ώρες που είσαι ξύπνιος. Γιατί τότε ο ύπνος φέρνει οξύτητα στην κατάσταση που δεν κοιμάσαι, και ο ύπνος είναι ισοδύναμος με τις ώρες που είσαι ξύπνιος  και όπως στην κατάσταση του ύπνου, έτσι και στην κατάσταση που είσαι ξύπνιος, υπάρχουν διαφορετικά επίπεδα συνείδησης. Όσο περισσότερο αγγίζει κανείς όταν είναι ξύπνιος τα βαθύτερα επίπεδα, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεται στον ύπνο του εκείνες τις καταστάσεις  που βρίσκονται πιο πέρα και από τα βαθιά επίπεδα της συνείδησης. Αν κανείς το βιώσει αυτό, τότε θα δει ότι έχει μια βαθιά επίδραση στον συνειδητό νου όταν δεν κοιμάται.

Το να βιωθεί αυτή η κατάσταση που βρίσκεται πάνω και πέρα από ό,τι μπορεί να φτάσει ο συνειδητός νους είναι εξαιρετικά δύσκολο γιατί το υποσυνείδητο πρέπει να αδειάσει το περιεχόμενό του, μέσω της επίγνωσης, μέσω του ανοίγματος του συνειδητού νου. Έτσι, όταν υπάρχει βαθιά ησυχία, υπάρχει η συνειδητοποίηση «εκείνου» που δεν έχει όνομα.

 

 

Το να σκέφτεσαι μπορεί να σημαίνει ότι είσαι φοβισμένος

Μόλις ανακάλυψα ότι  έχω τρεις εβδομάδες να ανεβάσω κάποιο κείμενο από το βιβλίο του Κρισναμούρτι, Ο ΚΟΣΜΟΣ ΜΕΣΑ ΜΑΣ, που ετοιμάζεται να κυκλοφορήσει, όπως ξέρετε, τώρα κοντά. Να, λοιπόν, άλλο ένα κεφάλαιο από αυτό το βιβλίο.
Καλό βράδυ.
Π.

» Ο   Σ. Τ. είπε ότι είχε διαβάσει κάποια πράγματα που είχα πει και τα είχε μελετήσει, αλλά είχε συναντήσει μέσα του ένα εμπόδιο, έναν τοίχο απέναντι σ’ αυτά και δεν μπορούσε να κάνει τίποτα. Είχε «κοπανίσει» το κεφάλι του επάνω στον «τοίχο» για ένα διάστημα, αλλά δεν μπορούσε ούτε να τον γκρεμίσει ούτε να πάει πέρα απ’ αυτόν. Είχε απελπιστεί. Θα ήθελε να το συζητήσουμε και ίσως θα μπορούσαμε να βρούμε έναν τρόπο να γκρεμιστεί αυτός ο τοίχος αυτοαπομόνωσης.

Ήταν ένας έντιμος άνθρωπος, ένας από τους λεγόμενους διανοούμενους με τις επάρσεις του και τα αυτάρεσκα συμπεράσματά του, που εμφανίζονταν σε παράξενες στιγμές. Δεν είχε επίγνωσή τους, αλλά σταδιακά καθώς μιλούσαμε, απόκτησε την επίγνωσή τους, όμως ήθελε αμέσως να τα εκλογικεύσει. Ανυπομονούσε να δει αποτελέσματα και παρατήρησα ότι η σοφία δεν βρίσκεται στο τέλος, αλλά την μαζεύεις στο δρόμο. Για να μαζέψει κανείς σοφία, πρέπει να αφήσει κατά μέρος το τέλος, το αποτέλεσμα. Χρειάζεται υπομονή κι όχι η απληστία να πετύχεις ένα αποτέλεσμα. Εάν υπάρχει ουδέτερη επίγνωση, βοηθάει να ανακαλύψεις τις αιτίες που συμβάλλουν στο φτιάξιμο τοίχων αυτοαπομόνωσης.  Η υπομονή δεν είναι μια αρετή που μπορεί να καλλιεργηθεί, αλλά χωρίς αυτήν η κατανόηση θα είναι δύσκολη. Η υπομονή δεν είναι κάτι που θα αποκτηθεί τελικά, αλλά μάλλον είναι για να την νοιώσεις βαθιά στο παρόν. Χωρίς να εκλογικεύετε, χωρίς να δικαιολογείτε την ανυπομονησία, μείνετε ακίνητος τώρα για να βιώσετε την υπομονή. Από τη στιγμή που έχει βιώσει κανείς την αναγκαιότητα της υπομονής, ριζώνει για πάντα στο μυαλό.

Δεν είναι  αναγκαίο να κατανοηθεί ο σκεπτόμενος, εκείνος που δρα, που πράττει; Αφού οι σκέψεις του, η δράση του και οι πράξεις του δεν μπορούν να ξεχωριστούν απ’ αυτόν και να μελετηθούν. Ο σκεπτόμενος είναι η σκέψη, ο ενεργών είναι η ενέργεια, ο δρων είναι η δράση. Ο σκεπτόμενος αποκαλύπτεται από τις σκέψεις του. Ο σκεπτόμενος δημιουργεί με τις σκέψεις του καλό ή κακό και αλυσοδένεται απ’ αυτά. Ο σκεπτόμενος είναι εκείνος που δημιουργεί τη δυστυχία του, την άγνοιά του, τον ανταγωνισμό του. Ο ζωγράφος είναι που ζωγραφίζει τον πίνακα, αυτόν τον πίνακα της πρόσκαιρης ευτυχίας, της θλίψης, της σύγχυσης.  Γιατί ζωγραφίζει αυτόν τον οδυνηρό πίνακα; Αυτό είναι το πρόβλημα που πρέπει να μελετηθεί, να κατανοηθεί και να λυθεί. Γιατί ο σκεπτόμενος σκέφτεται τις σκέψεις απ’ όπου απορρέουν όλες οι πράξεις του; Σίγουρα, αυτός είναι ο πέτρινος τοίχος που πάνω του κοπανάει ο επισκέπτης το κεφάλι του. Αν ο σκεπτόμενος μπορέσει να αλλάξει, τότε θα σταματήσει κάθε σύγκρουση. Για να αλλάξει πρέπει να γνωρίσει τον εαυτό του. Ό,τι γίνει γνωστό και κατανοηθεί, ό,τι εκπληρωθεί κι ολοκληρωθεί, δεν επαναλαμβάνεται. Η επανάληψη είναι που δίνει συνέχεια στον σκεπτόμενο. Γιατί ο ζωγράφος ζωγραφίζει αυτόν τον οδυνηρό πίνακα; Υπάρχουν λίγες κύριες αιτίες και μια από αυτές είναι η συνήθεια.

Ο σκεπτόμενος σκέφτεται τις σκέψεις του, μέσα από τις συνήθειες, μέσα από επαναλήψεις, μέσα από αντιγραφές, πράγμα που φέρνει άγνοια και θλίψη. Η συνήθεια δεν είναι απερισκεψία; Η επίγνωση βάζει τάξη, αλλά όχι η συνήθεια. Οι ριζωμένες συνήθειες φέρνουν απερισκεψία. Και γιατί είναι κανείς απερίσκεπτος; Το να σκέφτεσαι είναι οδυνηρό· γίνεται αιτία ενοχλήσεων, φέρνει αντιστάσεις καθώς μπορεί να αλλάξει την πορεία των πράξεων κάποιου, πράγμα που μπορεί να είναι αντίθετο σε ένα καθιερωμένο μοντέλο. Το να σκέφτεσαι και να νοιώθεις, το να αποκτήσεις επίγνωση, μπορεί να οδηγήσει σε άγνωστα βάθη, και το μυαλό επαναστατεί ενάντια στο άγνωστο. Έτσι, μετακινείται από γνωστό σε γνωστό, από συνήθεια σε συνήθεια, από μοντέλο σε μοντέλο. Ένα τέτοιο μυαλό δεν εγκαταλείπει ποτέ το γνωστό για να ανακαλύψει το άγνωστο. Ο σκεπτόμενος συνειδητοποιώντας τον πόνο της σκέψης, με την αντιγραφή, με τη συνήθεια, γίνεται απερίσκεπτος. Το να σκέφτεται τον κάνει να φοβάται, έτσι δημιουργεί μοντέλα απερισκεψίας. Αν ο σκεπτόμενος είναι φοβισμένος, τότε ό,τι κάνει είναι από φόβο. Κοιτάζει τις πράξεις του και προσπαθεί να τις αλλάξει· φοβάται τα ίδια του τα δημιουργήματα, αλλά οι πράξεις είναι αυτός που τις έχει κάνει· έτσι, ο σκεπτόμενος φοβάται τον εαυτό του. Ο σκεπτόμενος είναι ο ίδιος ο φόβος, ο σκεπτόμενος είναι η αιτία της άγνοιας, της θλίψης. Ο σκεπτόμενος μπορεί να χωρίσει τον εαυτό του σε πολλές κατηγορίες σκέψης, αλλά οποιαδήποτε σκέψη είναι ο σκεπτόμενος. Ο σκεπτόμενος και οι προσπάθειές του να υπάρχει, να γίνει κάτι ή κάποιος, είναι η αιτία ακριβώς της εσωτερικής σύγκρουσης και της σύγχυσης. Ο ίδιος ο σκεπτόμενος είναι άγνοια και θλίψη.

Και ο επισκέπτης ρώτησε: «Τότε πώς θα μπορέσω να τον ξεπεράσω, να πάω πέρα από τον εαυτό μου;»

«Κύριε», του απάντησα, «το μυαλό σας δεν είναι αρκετά σιωπηλό για να αντιληφθεί το πρόβλημα, κι ωστόσο θέλετε να πάτε πέρα απ’ αυτό προτού να το έχετε καν κατανοήσει. Ένα πρόβλημα – εάν διαβαστεί σωστά, προσεκτικά – περιέχει το ίδιο τη λύση του. Επίσης, αν μου  επιτρέπετε, όταν υπάρχει ανυπομονησία και έντονη επιθυμία για αποτέλεσμα, δεν βρίσκεται απάντηση. Όπως είπαμε, ο σκεπτόμενος είναι ο ίδιος η άγνοια, ο ίδιος είναι η θλίψη, ο ίδιος είναι ο φόβος. Αυτό σημαίνει τίποτα για σας, κύριε; Προφανώς δεν σημαίνει, γιατί το μόνο που σας ενδιαφέρει είναι να πάτε πέρα απ’ αυτό. Αλλά πώς μπορεί ο σκεπτόμενος να πάει πέρα από τον εαυτό του, εάν ο ίδιος δεν έχει γνώση του εαυτού του; Πρέπει να πάψει να υπάρχει για να γίνει αυτό. Η άγνοια και το μίσος δεν μπορούν να γίνουν φώτιση και αγάπη σε καμία στιγμή. Η άγνοια και η θλίψη πρέπει να πάψουν να υπάρχουν».

«Και τι πρέπει να κάνω για να τα εξαφανίσω»;

«Και πάλι η σκέψη σας έχει στόχο ένα αποτέλεσμα, μια επιτυχία, μία απαλλαγή για να κερδίσετε κάτι. Τώρα, ακούστε σας παρακαλώ. Δεν έχετε νοιώσει το σοκ της συνειδητοποίησης ότι ο σκεπτόμενος, εσείς δηλαδή, είναι ο ίδιος το δηλητήριο· ό,τι επιθυμεί και κάνει θα είναι δηλητηριώδες. Και γιατί δεν νοιώθετε το σοκ αυτής της συνειδητοποίησης; Είτε γιατί δεν νομίζετε ότι ο σκεπτόμενος, εσείς, είναι το δηλητήριο, είτε γιατί αδυνατείτε να το δείτε. Έχετε συμφωνήσει έως εδώ ότι ο σκεπτόμενος είναι οι σκέψεις του, ότι δεν είναι δύο χωριστά πράγματα, ότι συνυπάρχουν. Τώρα: εάν βλέποντας εκείνο το βουνό, δεν έχετε καμιά αντίδραση για την ομορφιά του και συνειδητοποιήσετε ότι δεν έχετε, τότε αυτή η συνειδητοποίηση θα σας δημιουργήσει σοκ, έτσι δεν είναι; Σε ανάλογη περίπτωση, όταν συνειδητοποιήσετε ότι ο ίδιος ο σκεπτόμενος είναι η άγνοια, δεν αιφνιδιάζεστε απ’ αυτό και περνάτε σε άλλα πράγματα. Έχετε κάνει τον εαυτό σας αδιαπέραστο από τέτοιο σοκ με τις αιτιολογήσεις σας, τις εξηγήσεις σας, τις αποφάσεις και τα συμπεράσματά σας. Η νόησή σας έχει χτίσει τοίχους αυτοπροστασίας ενάντια σε κάθε ανακάλυψη και αυθορμητισμό, ενάντια στην ελευθερία και στην κατανόηση. Το μυαλό δεν θα βρει ποτέ την απάντηση. Αλλά αν αφεθείτε να εκπλαγείτε από τη σκέψη ότι ο σκεπτόμενος είναι αιτία θλίψης, τότε θα γκρεμίσετε τον τοίχο αυτοαπομόνωσης. Αν ζήσετε συνειδητά με αυτό το θανατερό πάγωμα της νόησης και δεν κάνετε φυγές απ’ αυτό, τότε θα ανακαλύψετε ότι ο τοίχος που τον ‘χτυπούσατε  με το κεφάλι σας’, θα εξαφανιστεί. Είστε νοητικά παγωμένος και δεν επιτρέπετε στον εαυτό σας να το συνειδητοποιήσει, να το νοιώσει αυτό. Και μόνο όταν ταρακουνηθείτε από την πραγματικότητά του – την πραγματικότητα του παγώματος – θα υπάρξει εκεί η αρχή του σταματήματος του σκεπτόμενου και των σκέψεών του. Τότε μόνο θα υπάρξει νύξη της αιωνιότητας».

Το βάρβαρο παιχνίδι της κοινωνίας

Σήμερα έμαθα ότι το βιβλίο του Κρισναμούρτι, «Ο Κοσμος Μέσα μας» -που τον τελευταίο καιρό σας ανεβάζω αποσπάσματα απ’ αυτό- θα κυκλοφορήσει τελικά, τέλος Μαΐου. Έτσι μου ήρθε η ιδέα σήμερα το post να είναι ένα κεφάλαιο απ’ αυτό.  Το κεφάλαιο αυτό είναι και το μικρότερο του βιβλίου.
Καλό βράδυ
Π.

Η επισκέπτρια, η κυρία Μ. που ήταν δασκάλα, είπε ότι τα παιδιά –όχι στις ώρες του σχολείου- παίζανε τους στρατιώτες με ξύλινα όπλα, με σπαθιά, τανκς και λοιπά και ρώτησε, πώς μπορεί κανείς να αποτρέψει τα παιδιά απ’ αυτό;
«Όταν όλη η κοινωνία έχει εμπλακεί σ’ αυτό το βάρβαρο παιχνίδι, το να το σταματήσουν μερικά παιδιά -που θα ενθαρρυνθούν να το ξανακάνουν από τους μεγάλους-  έχει πολύ μικρή σημασία, εκτός αν ο δάσκαλος είναι διαρκώς μαζί τους και τα βοηθάει με άλλους τρόπους ψυχαγωγίας, λογικούς και άκακους».
Η δασκάλα είπε ότι πιθανόν να μπορούσε να προσέχει διαρκώς ένα ή δύο παιδιά, αλλά αν τα παιδιά δεν βοηθιόνταν με συνετές οδηγίες και ορθή καθοδήγηση, να αντιληφθούν  τις συμφορές που ακολουθούν με το ξύπνημα της βαρβαρότητάς τους, σύντομα η κοινωνία θα τα απορροφήσει.
Η κοινωνία, σε τελευταία ανάλυση, είναι το άτομο, είναι ένα σύνολο ατόμων και αν το κάθε άτομο δεν βγάλει από μέσα του τις αιτίες που θρέφουν τον πόλεμο και λοιπά, τα εξωτερικά μπαλώματα, που αναμορφώνουν τις ίδιες αιτίες με διαφορετική αξιολόγηση, έχουν πολύ μικρή σημασία. Γι’ αυτό κι εκείνη θα έπρεπε ν’ αρχίσει με τον εαυτό της· θα έπρεπε πρώτα να κατανοήσει τον εαυτό της, γιατί με την αυτογνωσία έρχεται σωστή σκέψη.

 

Η φωνή της πραγματικότητας

Μάλλον το παράφησα το ποστ για τα χρόνια του μπλογκ. Έτσι λέω σήμερα, να ανεβάσω άλλο ένα κεφάλαιο από το βιβλίο του Κρισναμούρτι, «Ο Κόσμος Μέσα μας».  Θα ήθελα, όμως. πρώτα να  σας ευχαριστήσω για τις ευχές σας και τα σχόλια που μου  αφήσατε στο μπλογκ και όλα όσα μου στείλατε με μέιλ,
Καλό βράδυ.
Σας φιλώ πολύ.
Π.

Η  Σ. η  επισκέπτρια, ήρθε από  πολύ μακριά για να βρει αν η φωνή που είχε ακούσει μέσα της, ήταν η φωνή της διαίσθησής της ή η φωνή των σκέψεων της διαμόρφωσής της.
Ύστερα από διάφορες ερωτήσεις, βρήκαμε ότι αυτή η φωνή υπήρξε ευεργετική, οδηγώντας την μακριά από τον υλικό κόσμο σε όλο και περισσότερη ευγένεια στη σκέψη και προσφορά υπηρεσίας στους άλλους. Αλλά τώρα αμφέβαλλε, αμφισβητώντας τη φωνή και όντας πια ανήσυχη. Η φωνή, τής είχε ζητήσει να υπακούει και να μην κάνει ερωτήσεις και τώρα ύστερα από μερικά χρόνια, είχε γίνει αδιάφορη. Τι έπρεπε να κάνει; Αυτή η φωνή ήταν η φωνή της πραγματικότητας;
Αφού συζητήσαμε κάμποσο γύρω από το θέμα, μπήκαμε στο ζήτημα της επιθυμίας, του «θέλω»: αντιλαμβάνεσαι κάτι με τις αισθήσεις, το βλέπεις, και γεννιέται η επιθυμία, το «θέλω» ή το «δεν το θέλω». Είδαμε πώς εμφανίζεται και μετά πώς εκφράζεται μια επιθυμία, πώς εκπληρώνεται μέσα από τον αισθησιασμό, τον υλισμό ή την δίψα για την αιωνιότητα.
Η Σ. είπε ότι πια διαλογιζόταν τακτικά για να φωτιστεί, καθισμένη στο πάτωμα. Διαλογιζόταν στην μοναδικότητα της ύπαρξης του Θεού και λοιπά, και ήταν μαθήτρια σε Σχολή Βεντάντα.
Χωρίς κατανόηση της αιτίας της επιθυμίας, ο διαλογισμός δεν  οδηγεί σε καμιά φώτιση. Ο διαλογισμός πρέπει να βασίζεται στο να σκέφτεσαι σωστά κι όχι σε κάποια «μέθοδο», όσο ευγενική κι αν είναι. Το να σκέφτεσαι σωστά ξεκινάει από την κατανόηση της επιθυμίας ως μορφής του «εγώ» και του «το δικό μου». Αυτός ο εγωισμός είναι ο εγωισμός του καθένα, είτε ζει στην Ινδία, στην Κίνα, στην Ευρώπη, είτε ζει εδώ στην Αμερική. Ο κόσμος είναι η προβολή του εαυτού τού καθένα. Για να κατανοήσει κανείς τα προβλήματα του κόσμου πρέπει  πρώτα να κατανοήσει τον εαυτό του, κι όχι με μια αυτοπεριορισμένη κατανόηση, αλλά μέσα από μία αμερόληπτη και με καλοσύνη επίγνωση του εαυτού του. Η αυτογνωσία είναι η αρχή του να σκέφτεσαι σωστά, πράγμα που είναι το αληθινό ξεκίνημα του διαλογισμού.
Η Σ. είπε ότι το πρόβλημά της έπαιρνε με τη συζήτηση μια καινούρια σημασία: ότι, με κάποιον τρόπο, μέσα από την έντονη επιθυμία της, έδινε μια σημασία στη φωνή που, όμως, μπορεί να ήταν απλώς η δική της διαισθητική αντίληψη.

 

Εσείς έχετε δημιουργήσει τα προβλήματα του κόσμου

Τελικά το βιβλίο του Κρισναμούρτι, «Ο κόσμος μέσα μας», απ’ όπου τον τελευταίο καιρό σας ανεβάζω εδώ διάφορα κείμενα, θα κυκλοφορήσει γύρω στο Πάσχα. Μόλις πριν λίγο, με πήραν από τις ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ  και με πληροφόρησαν γι’ αυτό. Έτσι, σκέφτηκα να ανεβάσω σήμερα άλλο ένα κείμενο από αυτό το βιβλίο.
Σας φιλώ
Π.

Οι δύο επισκέπτες που είχαν έρθει εξήγησαν σύντομα ότι ήταν Χριστιανοί και γι’ αυτό ήθελαν να φέρουν ειρήνη στον κόσμο.
«Εάν μου επιτρέπετε, θα παρατηρήσω ότι αυτές ακριβώς οι ταμπέλλες – Χριστιανοί, Βουδιστές, Ινδουιστές, Μουσουλμάνοι και λοιπά – δεν είναι που χωρίζουν τους ανθρώπους; Όπως οι εθνικιστικοί και οι οικονομικοί διαχωρισμοί διαιρούν τους ανθρώπους, έτσι και οι θρησκείες με τους συμβολισμούς τους, τις τελετουργίες τους και τις ψαλμωδίες των ιερέων τους, χωρίζουν τους ανθρώπους. Οι πίστεις και τα δόγματα, οι δοξασίες και η τυπολατρία, χτίζουν αξεπέραστα φράγματα. Γι’ αυτές έχουν γίνει -και γίνονται ακόμα- μάταιες διαμάχες. Αυτές είναι που δημιουργούν αδιαλλαξία και ανταγωνισμό· αυτές είναι που καταστρέφουν τον νου και την καρδιά. Το πνεύμα της αδιαλλαξίας, της αποκλειστικότητας και των προνομίων είναι εκείνο που καταστρέφει την ενότητα των ανθρώπων, την καλή θέληση και την αγάπη.
Θρησκεία είναι ο δρόμος της αγάπης στη ζωή κι όχι η πίστη σε κάτι· είναι η δράση χωρίς το «εγώ» με τα κρυφά κίνητρά του και όχι οι τελετουργίες σε ναούς· θρησκεία είναι η αναζήτηση εκείνου που είναι το ύψιστο χωρίς δόγματα που παραπλανούν.
Όταν δηλώνει κανείς ότι είναι Χριστιανός ή Ινδουιστής και λοιπά, Αμερικάνος, Ινδός ή Άγγλος, σ’ αυτό υπάρχει κάποια περηφάνια και αίσθηση δύναμης, πράγματα που αναπόφευκτα δημιουργούν φράχτες ανάμεσα στους ανθρώπους. Κι όταν λένε ότι είναι Ινδουιστές ή Χριστιανοί και λοιπά, έχουν επίγνωση όλων όσων συνεπάγεται αυτό; Δεν έχουν επίγνωση της ασημαντότητας της ταμπέλλας και του μεγαλείου της πραγματικότητας; Όσο περισσότερο ενδιαφέρονται για το ασήμαντο, τόσο το λιγότερο δεν παύει να υπάρχει το πραγματικό;
Η αγάπη, η συμπόνια, η καλή θέληση, δεν χρειάζονται ταμπέλλες και είναι αυτές που θα φέρουν ειρήνη στον κόσμο. Ούτε οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις, ούτε η κυριαρχία ενός ή δύο ανθρώπων, ούτε η τεχνολογική πρόοδος μπορούν να φέρουν ειρήνη. Αντιθέτως, χωρίς αλλαγή της καρδιάς, αυτά μπορούν να φέρουν μόνο μεγαλύτερες και πιο ολέθριες καταστροφές.
Για να «φέρεις ειρήνη στον κόσμο», όπως είπατε, πρέπει να αρχίσεις με τον εαυτό σου, γιατί  εσύ είσαι ο κόσμος. Αυτό που είσαι εσύ, είναι κι ο κόσμος. Αν είσαι άπληστος, ανταγωνιστικός, αναζητάς προνόμια και κέρδη, είσαι προσκολλημένος στην μία ή στην άλλη ταμπέλλα, αν είσαι ζηλόφθονος και εμπαθής, τότε θα υπάρχει ένας κόσμος γεμάτος μίσος και πολέμους, ένας κόσμος αυξανόμενου χάους και τυραννίας, σκληρότητας και φόβου. Εσύ έχεις δημιουργήσει τα προβλήματα που υπάρχουν στον κόσμο και είσαι το μόνο πρόσωπο που μπορεί να τα λύσει. Μην το αφήνεις στους ειδικούς, στους πολιτικούς, στους ηγέτες, επειδή ό,τι είσαι εσύ είναι κι ο κόσμος».

 

 

Κατανοώντας τη σύγκρουση

Λέω να ανεβάσω το πρώτο κείμενο του Κρισναμούρτι, για την καινούρια χρονιά, από το βιβλίο του, «Ο ΚΟΣΜΟΣ ΜΕΣΑ ΜΑΣ», που δεν έχει εκδοθεί ακόμα. Ο τίτλος -όπως βλέπετε- είναι  «Κατανοώντας τη σύγκρουση».
Χρόνια πολλά σε όσες και όσους γιορτάζουν σήμερα.
Καλό βράδυ.
Σας φιλώ.
Π.

 

Ο  Λ.  είπε ότι ήθελε να συζητήσει κάποιες πλευρές της δυαδικότητας. Ξεκίνησε λέγοντας ότι, «χωρίς δυαδικότητα δεν υπάρχει ζωή. Σ’ αυτήν βρίσκεται η ζωή· η αδιάκοπη πάλη των αντιθέτων είναι η φύση ακριβώς της ζωής ─ των πολιτικών, κοινωνικών και προσωπικών σχέσεων. Μέσα σ’ αυτήν ακριβώς την πάλη, υπάρχει δημιουργικότητα κι όχι έξω απ’ αυτήν. Η θέση και η αντίθεση θα υπάρχουν πάντα και από τη σύγκρουσή τους θα γεννιέται ένα αποτέλεσμα, το οποίο θα έχει τις δικές του αντιθέσεις. Κατ’ αυτόν τον τρόπο υπάρχει αδιάκοπη πρόοδος: η φεουδαρχία έφερε τον καπιταλισμό και ο καπιταλισμός έφερε τον κομμουνισμό. Δεν υπάρχει πισωδρόμισμα, γιατί στη σύγκρουση της δυαδικότητας υπάρχει πάντα μια προς τα μπρος επαναστατική κίνηση».

«Ανάμεσα στα αντίθετα υπάρχουν προστριβές, πάλη, αλλά σ’ αυτή τη σύγκρουση υπάρχει δημιουργικότητα;» ρώτησα τον επισκέπτη. «Η δημιουργικότητα είναι αποτέλεσμα δυαδικότητας ή είναι κάτι πέρα από κάθε σύγκρουση; Σύγκρουση υπάρχει σε κάθε σχέση και το τέλος της σύγκρουσης είναι θάνατος ή η αρχή ενός άλλου τρόπου ζωής, μιας άλλης κατάστασης ύπαρξης; Με την κατανόηση της σύγκρουσης θα συνειδητοποιήσουμε τη σημασία της δυαδικότητας· η δυαδικότητα έχει νόημα σε σχέση με τη σύγκρουση. Η ζωή είναι για να τη ζεις στον ατέλειωτο διάδρομο της δυαδικότητας; Υπάρχει κίνηση προς τα μπρος μέσα στη δυαδικότητα; Μέσα στα δεσμά της δυαδικότητας, μπορεί να υπάρξει βαθιά επανάσταση; Έξω από θεωρίες, ας συζητήσουμε γι’ αυτήν πιο άμεσα. Στην πραγματική στιγμή μιας σύγκρουσης, έχουμε επίγνωση δημιουργικότητας; Όταν ο θόρυβος της πάλης σταματήσει, όταν δεν είμαστε πια σε δίλημμα ανάμεσα σε αντίθετα, όταν είμαστε σε ειρήνη με τον εαυτό μας, όταν ο εαυτός είναι σε αναζήτηση, τότε υπάρχει δημιουργικότητα. Στους περισσότερους από μας η σύγκρουση παίρνει τη θέση της δημιουργικότητας, κι έτσι η σύγκρουση γίνεται η ουσιαστική έκφραση της ζωής».

«Η ζωή είναι συγκρούσεις», ισχυρίστηκε ο επισκέπτης.

«Η ζωή είναι πόνος, αλλά δεν θα πρέπει να πάμε πέρα απ’ αυτόν; Εάν η ζωή είναι μια ατέλειωτη σύγκρουση δυαδικότητας, τότε δεν υπάρχει τέλος στον πόνο, τότε δεν υπάρχει επαναστατική κίνηση προς τα εμπρός, αλλά μόνο διαφορετικές μορφές πόνου. Έτσι κάθε μεταρρύθμιση μέσα στη δυαδικότητα εκφυλίζεται και δημιουργική επανάσταση υπάρχει μόνο εκτός δυαδικότητας. Η κοινωνία είναι η έκφρασή μας και αν η σκέψη μας και τα συναισθήματά μας είναι περιορισμένα στα πλαίσια θέσης και αντίθεσης, τότε θα υπάρχει διαίρεση και σύγχυση σε κάθε σχέση».

«Είναι δυνατόν η σκέψη να πάει πέρα από τη σκέψη;» ρώτησε ο επισκέπτης. «Εάν δεν μπορεί να βιωθεί αυτό, τότε δεν είναι πραγματικό, τότε γίνεται το άγνωστο, πράγμα που είναι απλή πρόληψη».

«Εάν δεν υπάρχουν εμπειρίες χωρίς ψευδαισθήσεις, τότε η ζωή δεν έχει νόημα. Μπορεί η σκέψη να ελευθερωθεί από τη δυαδικότητα μόνο με την κατανόηση εκείνου που κάνει τη διαίρεση ─ εκείνου που θέλει να γίνει κάτι και την επιθυμία να γίνεις κάτι. Μπορεί, όταν ο σκεπτόμενος  και οι σκέψεις του βιωθούν σαν ένα. Όπως δεν μπορείς να χωρίσεις τη ζέστη από τη φωτιά, έτσι και ο σκεπτόμενος είναι αχώριστος από τις σκέψεις του. Εμείς έχουμε κάνει αυτό το διαχωρισμό και μόνο με την διαλογιζόμενη επίγνωση μπορεί να υπάρξει ενιαία εμπειρία ─ να έχεις επίγνωση της κάθε σκέψης και του κάθε συναισθήματος, να έχεις επίγνωση της αιτίας τους και του αποτελέσματός τους και της διπλής διαδικασίας τους, και τότε να βιώσεις τον σκεπτόμενο και τις σκέψεις του σαν ένα. Αυτό φέρνει μία αληθινή εσωτερική, δημιουργική επανάσταση. Από τη στιγμή που δεν υπάρχει προσκόλληση, τότε είναι δυνατή μία απεριόριστη εσωτερική ευλυγισία».

 

 

Όταν το φως μέσα σου σβήνει

Για σήμερα σας έχω άλλο ένα ενδιαφέρον κεφάλαιο από το βιβλίο του Κρισναμούρτι, «Ο Κόσμος Μέσα μας», που δεν έχει κυκλοφορήσει ακόμα. Ο τίτλος του είναι » Όταν το φως μέσα σου σβήνει»
Και με την ευκαιρία, να ευχαριστήσω  τους φίλους του «Παραμυθά», που ανταποκρίθηκαν στην πρόσκλησή μου και ήρθαν στη χθεσινή Χριστουγεννιάτκη εκδήλωση των εκδόσεων Ψυχογιός.
Καλή εβδομάδα.
Π.

Η κυρία  Γ. Α. είπε ότι βρισκόταν μέσα σε μια μεγάλη θλίψη, κι ότι είχε μπορέσει να περάσει τις πολλές δοκιμασίες της ζωής της με σχετική ευκολία, επειδή από την παιδική της ηλικία είχε ένα άσβηστο φως μέσα της· αλλά προχθές, αυτό το φως έσβησε ξαφνικά, κάτι που δεν είχε ξανασυμβεί ποτέ πριν. Την είχαν πλημυρίσει μια ξαφνική μοναξιά, κι ένα ανυπόφορο κενό,  τόσο τρομακτικά που για μερικές ημέρες δεν ήξερε τι της γινόταν· είχε γίνει ανυπόφορο. Είπε ότι θα έπρεπε να είχε κάνει κάτι η ίδια, όπως να επέτρεψε στον εαυτό της  να γίνει αρνητική, να άφησε να μπουν άσχημα πράγματα μέσα στο μυαλό της. Ίσως να παραήταν δραστήρια, να σπατάλησε τις δυνάμεις της, καθώς είχε πάρα πολλά να κάνει. Αλλά γιατί έπρεπε να την αφήσει το φως; Πώς θα μπορούσε να το φέρει πίσω;

Στην παιδική μας ηλικία και στην εφηβεία μας, έχουμε συχνά μαζί μας αυτήν την εκπληκτική φωτεινότητα, ένα τραγούδι μέσα στην καρδιά που μας ακολουθεί σε όλη μας τη ζωή που, όμως, σε κάποιους σβήνει γρήγορα. Έρχεται απρόσκλητο, κι απλώς είναι μαζί μας. Το θεωρούμε σαν κάτι αυτονόητο και ανυποψίαστοι ζούμε γύρω του. Αν δεν κάνουμε εσκεμμένα κάτι βίαιο και χαθούμε μέσα σε κάποια μεγάλη ανοησία, εκείνο συνεχίζει μαζί μας καλοκάγαθα χωρίς να ανακατεύεται, αλλά είναι πάντα εκεί. Όμως καθώς μεγαλώνουμε, μέσα στην ανία μας, μέσα στην αδυναμία κατανόησης που έχουμε, μέσα στον υλισμό μας, αρχίζουμε να είμαστε εξαρτημένοι από αυτό, γαντζωνόμαστε απ’ αυτό, το φυλάμε σαν θησαυρό κι αρχίζουμε να το χρησιμοποιούμε. Τότε, κάποια μέρα φεύγει έτσι όπως ήρθε, χωρίς να ζητήσει την άδειά μας. Μένουμε με ένα βασανιστικό κενό, με μια ανυπόφορη μοναξιά και κλαίμε γι’ αυτό που χάθηκε.

Τότε, ξυπνάει η μνήμη και ψάχνει τρόπους και μέσα για να ξαναζωντανέψει το φως. Κι αναρωτιέται εκείνος που έχασε το φως: «Γιατί χάθηκε»; «Τι έχω κάνει για να το χάσω»; «Τι πρέπει να κάνω για να το έχω πάλι»; «Υπάρχει καμιά ελπίδα»;  Η σκέψη περιπλανιέται πίσω-μπρος, κάνοντας κύκλους μέσα στην απελπισία και στην ελπίδα, δοκιμάζοντας όλους τους τρόπους για να το επαναφέρει, όπως μια μάνα το νεκρό παιδί της.  Το ίδιο δεν κάνει κι εκείνη για το φως μέσα της, κάνοντας ό,τι μπορεί για να το επαναφέρει, δίνοντας στον εαυτό της εξηγήσεις, δικαιολογίες, προσπαθώντας να βρει τις αιτίες της εξαφάνισής του; Αυτό το στροβίλισμα του μυαλού της την εμποδίζει να κατανοήσει την πραγματική κατάστασή της. Δεν μπορεί ποτέ να το επαναφέρει, γιατί δεν είναι κάτι που ανήκει στο μυαλό και όσο ευχάριστη κι εμψυχωτική κι αν ήταν η συνεχιζόμενη εμπειρία του, τώρα είχε τελειώσει. Αν δεν το σκέφτεται σαν «σκληρό», θα πρέπει, όσο παράξενο κι αν της φαίνεται, να νοιώσει ευγνωμοσύνη γιατί αυτό που έγινε είναι ένα ξύπνημα. Πριν, το είχε αποδεχτεί, ζούσε μαζί του και προχωρούσε με τις συνηθισμένες δοκιμασίες της ζωής. Τώρα, όμως, είχε ένα οδυνηρό ξύπνημα: το σοκ της βαθιάς μοναξιάς, του κενού, χωρίς να έχει τίποτα να στηριχτεί επάνω του. Θα έπρεπε να ευχαριστήσει τους ουρανούς γι’ αυτό. Μέσα σ’ αυτήν την εξαιρετικά ευάλωτη κατάσταση, όφειλε να βρίσκεται σε έντονη επαγρύπνηση, έτσι ώστε να μην χάνεται μέσα σε κάποια δευτερεύοντα θέματα, σε κάποιες δοξασίες, ερμηνείες, υποκατάστατα, επειδή η αναζήτηση παρηγοριάς θα καταστρέψει εντελώς την κατανόηση. Αυτή η αναζήτηση παρηγοριάς είναι υπερβολικά λεπτή, οι δρόμοι της είναι παραπλανητικοί, μουλωχτοί και δεν οδηγεί πουθενά αλλού εκτός από μαρασμό και θολότητα του νου. Εάν δεν αναζητήσει θολή παρηγοριά, τότε βρίσκεται πια στην αρχή μιας αληθινής εσωτερικής ανάστασής της. Απογυμνωμένη εντελώς από κάθε είδους στηρίγματα, μπορεί – αν θέλει – να αρχίσει να σκάβει βαθιά μέσα της, κατανοώντας τα εμπόδια, τα μπλοκαρίσματά της. Όσο περισσότερο θα αποκτά επίγνωση, τόσο μεγαλύτερη και πλατύτερη θα γίνεται η ικανότητά της να «σκάβει» μέσα της, να κατανοεί. Στην αυτογνωσία βρίσκεται η σοφία και το άφθαρτο.