Το ρούχο της Αντιγόνης

images

Το σημερινό post είναι κάπως ειδικό, καθώς έχει να κάνει με το θέατρο και ειδικότερα με την Αρχαία Ελληνική Τραγωδία, και την «Αντιγόνη». Το λέω αυτό ώστε όσοι δεν ενδιαφέρονται για τέτοια θέματα να μην προχωρήσουν και βαρεθούν.

Στο τέλος του 2012 με αρχές του 2013, όπως ίσως θα ξέρετε, κυκλοφόρησε στο ίντερνετ  ένα ποίημα για την Ελλάδα που έγραψε ο Γκίντερ Γκρας με τίτλο, «Η ντροπή της Ευρώπης».  Λέγοντας «ντροπή», εννοούσε όλα αυτά που συνέβαιναν στην Ελλάδα εξαιτίας της Ευρώπης και κυρίως  των συμπατριωτών του, Γερμανών. Για την περίπτωση που δεν έτυχε να το δείτε σας αντιγράφω το ποίημα του Γκίντερ Γκρας εδώ.

G.Gr.

Βρίσκεται στο χάος κοντά, γιατί δεν συμμορφώθηκε με τις αγορές· κι εσύ είσαι πια μακριά από τη Χώρα, που σου χάρισε το λίκνο.
Όσα εσύ με την ψυχή σου ζήτησες και νόμισες πως βρήκες, τώρα θα καταλυθούν, και θα εκτιμηθούν σαν σκουριασμένα παλιοσίδερα.
Σαν οφειλέτης διαπομπευμένος και γυμνός, υποφέρει μια Χώρα·
κι εσύ, αντί για το ευχαριστώ που της οφείλεις, προσφέρεις λόγια κενά.
Καταδικασμένη σε φτώχεια η Χώρα αυτή, που ο πλούτος της κοσμεί Μουσεία: τη λεία που εσύ απλώς φυλάς.
Αυτοί που με τη δύναμη των όπλων είχαν επιτεθεί στη Χώρα την ευλογημένη με νησιά, στον στρατιωτικό τους σάκο κουβαλούσανε τον Χέλντερλιν.
Ελάχιστα αποδεκτή Χώρα, όμως οι πραξικοπηματίες της, κάποτε, από Εσένα, ως σύμμαχοι έγιναν αποδεκτοί.
Χώρα χωρίς δικαιώματα, που η ισχυρογνώμονη εξουσία ολοένα και περισσότερο της σφίγγεις το ζωνάρι.
Σ’ εσένα αντιστέκεται φορώντας μαύρα η Αντιγόνη,
και σ’ όλη τη Χώρα πένθος ντύνεται ο λαός, που εσένα φιλοξένησε.
Όμως, έξω από τη Χώρα, οι ακόλουθοι του Κροίσου και οι όμοιοί του όλα όσα έχουν τη λάμψη του χρυσού, στοιβάζουν στο δικό σου θησαυροφυλάκιο.
«Πιες επιτέλους, πιες»! κραυγάζουν οι εγκάθετοι των Επιτρόπων·
όμως ο Σωκράτηςμε οργή σου επιστρέφει το κύπελλο γεμάτο έως επάνω.
Θα καταραστούν εν χορώ, ό,τι είναι δικό σου οι θεοί,
που τον Όλυμπό τους η δική σου θέληση ζητάει ν’ απαλλοτριώσει.
Στερημένη από πνεύμα, εσύ θα φθαρείς χωρίς αυτή τη Χώρα,
που το πνεύμα της, εσένα, Ευρώπη, δημιούργησε. 

Διαβάζοντάς το, θυμήθηκα κάτι που έχω γράψει στα νιάτα μου σε σημειωματάριο για ένα θίασο νέων που τότε –στα 25 μου, το ’68 – συζητούσα με φίλους μου συμμαθητές από τη Σχολή του Εθνικού – τον Κώστα Στυλιάρη και τη Νίκη Τριανταφυλλίδη, που σας έβαλα link εδώ για να δείτε παλιότερα posts που έχω ανεβάσει γι’ αυτούς. Τελικά δεν καταφέραμε να φτιάξουμε το θίασο νέων ηθοποιών που θέλαμε, αλλά εμένα μου έμεινε όλη η δουλειά που είχα κάνει τότε για την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, που θα τη σκηνοθετούσα, ενώ η Νί κη θα έκανε την Αντιγόνη και ο Κώστας τον Κρέοντα. Βασικό στοιχείο της δουλειάς που είχα κάνει, ήταν ότι διάβασα όλες τις Αρχαίες Ελληνικές τραγωδίες όπου εμφανίζεται η Αντιγόνη. Είναι τρεις: «Η Αντιγόνη», του Σοφοκλή· «Οιδίπους επί Κολωνό», του Σοφοκλή και «Επτά επί Θήβας», του Αισχύλου. Διαβάζοντας την τελευταία, έφτασα σε κάτι στίχους από ένα μονόλογο της Αντιγόνης προς το τέλος, όπου λέει για τον νεκρό αδελφό της τον Πολυνείκη, που ο Κρέοντας λίγο πριν διέταξε να μην τον θάψουν, όπως τον αδελφό του τον Πολυνίκη. Όμως η Αντιγόνη επαναστατεί σε αυτή τη διαταγή και λέει ότι εκείνη θα τον θάψει. Σ’ αυτόν τον τελευταίο μονόλογό της, υπάρχουν κι αυτοί οι στίχοι:
«Εγώ τον τάφο, εγώ το λάκκο θα του σκάψω·
αν και γυναίκα, θα βρω τρόπο και θα φέρω
στου κόκκινου σαν βύσσινο του πέπλου μου τον κόρφο χώμα
να τον σκεπάσω, και μην πεις αλλιώς   πως θα ‘ναι
».

Εδώ, λοιπόν, ο Αισχύλος, μας λέει ότι το ρούχο της Αντιγόνης έχει ένα κόκκινο πέπλο. Αυτό σημαίνει, ότι στην επόμενη τραγωδία του Σοφοκλή, που η υπόθεσή της είναι ακριβώς η συνέχεια των «Επτά επί Θήβας», η Αντιγόνη πρέπει να φοράει ένα πέπλο –σάλι θα το λέγαμε σή μερα- που να είναι σκούρο κόκκινο! Όμως, ποτέ κανείς μέχρι σήμε ρα, δεν το έχει πάρει χαμπάρι αυτό, κι έτσι η Αντιγόνη βγαίνει πάντα, σε όσες παραστάσεις έχω δει εδώ και χρόνια, φορώντας ένα άσπρο φόρεμα, σαν αυτό που φοράει η ηθοποιός που παίζει την Αντιγόνη στη φωτογραφία που ανέβασα στην αρχή, και στη μια τραγωδία και στην άλλη.
Έτσι, είχα αποφασίσει τότε, ότι η Αντιγόνη, στην παράσταση που θα σκηνοθετούσα, θα φορούσε ένα κόκκινο σάλι. Και κάτι ακόμα, που θα έκανε πολλούς ν’ ανατριχιάσουν: Στο τέλος της παράστασης, την ώρα που αποχωρούν όλοι οι ηθοποιοί, είχα αποφασίσει ότι θ’ ακούγεται το τραγούδι του Βασίλη Τσιτσάνη, «Ακρογιαλιές, Δειλινά», που μου έδινε την αίσθηση ότι μιλάει για την Αντιγόνη κι έτσι θα συνδεόταν το τότε με το σήμε ρα.
Αλλά όπως σας είπα, ο θίασος των νέων που ετοιμάζαμε τελικά δεν έγινε κι έτσι δεν ανέβηκε η Αντιγόνη. Στις αρχές, όμως, του προηγούμενου χρόνου, διάβασα το ποίημα του Γκύντερ Γκρας για την Ελλάδα που σας αντέγραψα πιο πάνω, και ο στίχος, «φορώντας μαύρα η Αντιγόνη», μου θύμισε τους στίχους του Αισχύλου που λένε για το κόκκινο βυσσινί πέπλο που φοράει. Έτσι, σκέφτηκα τότε να ανεβάσω ένα post με όλα αυτά που σας είπα, αλλά κάποια στιγμή το παραμέλησα και ξεχάστηκε. Μέχρι προχθές, που ψάχνοντας κάτι στο ίντερνετ, ανακάλυψα ότι ο Γιάννης Τσαρούχης είχε ανεβάσει τους «Επτά επί Θήβας», το 1982, κάνοντας ο ίδιος τα κοστούμια, τα σκηνικά και τη σκηνοθεσία! Δεν το ήξερα και ενθουσιάστηκα. Πριν πολλά χρόνια είχα παρακολουθήσει μία άλλη παράσταση αρχαίας τραγωδίας του Τσαρούχη, τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη που με είχαν ενθουσιάσει και είχα γράψει τότε στο ημερολόγιό μου ότι αυτή η παράσταση είχε όλο το πνεύμα που ήθελα να έχει η παράσταση της «Αντιγόνης»  που δούλευα τότε!  Βλέποντας την παράσταση στο ίντερνετ που υπάρχει όλη, αποφάσισα να ανεβάσω αυτό το post, καθώς σ’ αυτήν η Αντιγόνη φορούσε ένα κόκκινο σκούρο σάλι! Έκλεψα και το τέλος για να το δείτε με τα μάτια σας και βρήκα ακόμα για αυτό το post μία εκτέλεση του τραγουδιού «Ακρογιαλιές, Δειλινά» με τη Γαλάνη. Και να πρώτα το απόσπασμα από την παράσταση του Τσαρούχη. Αν θέλετε να τη δείτε όλη (κρατάει μιάμιση ώρα) κάντε κλικ ΕΔΩ.

Και θα κλείσει το post με το τραγούδι του Τσιτσάνη, που νοιώθω λες και το είχε γράψει για την Αντιγόνη.
Σας φιλώ πολύ και συγνώμη αν σας κούρασα. Μπράβο σε όσους είχαν την αντοχή να το διαβάσουν όλο.
Π

Σχολιάστε