«Η αγάπη είναι επικίνδυνη»

Ο τίτλος του post, είναι από μια φράση του Κρισναμούρτι  που είπε στη δεύτερη ομιλία του στο Μπαγκαλόρε, στην Ινδία, το 1948 και με είχε βάλει σε σκέψεις όταν την πρατάκουσα. Μια φίλη προσπαθούσε να θυμηθεί κάποιες από αυτές τις προσωπικές μου σκέψεις που είχα γράψει με ανάλογο τίτλο, τον Νοέμβριο του 2007. Κι επειδή από τότε, έχουν περάσει δέκα χρόνια, έχουν μπει πολλοί καινούργιοι φίλοι  στο blog – και μια και μου άρεσε και το κείμενο – είπα να το ξανανεβάσω κάνοντας κάποιες μικρές αλλαγές. Διαβάστε το, αν σας κάνει κέφι.

Κατ΄αρχήν να πω ότι όσα θα ακολουθήσουν είναι προσωπικές μου σκέψεις και μπορεί και να μην είναι σωστές, άσχετο αν εκφράζομαι απόλυτα. Πρώτα-πρώτα, λοιπόν, να πω ότι δεν υπάρχει «αληθινή» και «ψεύτικη» αγάπη, όπως έχω ακούσει να λένε. Ή υπάρχει αγάπη ή δεν υπάρχει. Μετά να σημειώσω ότι η πειθαρχία και η υπακοή σημαίνουν υποταγή. Η υποταγή σημαίνει φόβο κι όταν υπάρχει φόβος δεν υπάρχει αγάπη. Τα παιδιά που φοβούνται τους γονείς τους, δεν τους αγαπούν. Μην κοροϊδευόμαστε. Το παιδί που το έχει σαπίσει στο ξύλο ο γονιός του δεν αγαπά τον γονιό του. Αυτό που νομίζει για αγάπη είναι απλώς η ενοχή που νοιώθει επειδή δεν αγαπά το γονιό του κι η κοινωνία και η θρησκεία λένε ότι πρέπει να «αγαπάς τους γονείς σου».
Επίσης να πω ότι , συγνώμη, αλλά… ο έρωτας δεν είναι αγάπη. Ο έρωτας είναι «μαστούρα», ενώ η αγάπη είναι διαύγεια. Ο έρωτας – όπως πολύ καλά ξέρετε – πεθαίνει, η αγάπη όμως ποτέ.
Η καρδιά δεν ξέρει από δέσμευση, γιατί η δέσμευση είναι ανάγκη του μυαλού. Το μυαλό είναι που ζητάει ψυχολογική ασφάλεια σε γάμους και τέτοια. Η καρδιά δεν τα χρειάζεται αυτά. Ακόμα, ο έρωτας είναι ιδιοτελής, η αγάπη όχι.
Όταν είσαι ερωτευμένος μοιάζει σαν να υπάρχει ανιδιοτέλεια, αφού νοιώθεις ένα ολοκληρωτικό δόσιμο του εαυτού σου στον άλλον, δηλαδή κάτι σαν να σβήνει το «εγώ» που είναι η πηγή της ιδιοτέλειας. Ναι, αλλά ταυτόχρονα, συνεχίζει να υπάρχει και το «εγώ», γιατί αυτό είναι που αναζητάει ευχαρίστηση από την ερωτική σχέση, ευχαρίστηση για τις αισθήσεις και το μυαλό. Αυτό σημαίνει ότι η ανιδιοτέλεια, που συνεπάγεται το δόσιμο ακόμα και της ζωής σου για το αγαπημένο σου πρόσωπο, λειτουργεί ταυτόχρονα με κάτι αντιφατικό, δηλαδή ότι αυτό γίνεται επειδή προσφέρει ευχαρίστηση στο εγώ σου. Το «εγώ», ο εαυτός, είναι που γεννάει στην ερωτική σχέση το αίσθημα του ανικανοποίητου. Κι αυτό με τη σειρά του γεννά την αβεβαιότητα, που θρέφει: την κτητικότητα, τη ζήλεια, το φόβο. Σ’ αυτή τηv κτητικότητα, σ’ αυτή τηv εξάρτηση υπάρχει μια ψεύτικη αίσθηση εvότητας πoυ συvτηρεί και θρέφει τηv πρoσωριvή αίσθηση ότι «όλα πάvε καλά»· αλλά αυτό δεv είvαι αγάπη, γιατί μέσα της υπάρχει  καχυποψία που φέρνει φόβο.
Ξέρετε, ν’ αγαπάς σημαίνει να είσαι ελεύθερος – και οι δύο σε μια σχέση να είναι ελεύθεροι. Και όπου υπάρχει πιθανότητα να υποφέρεις, όπου υπάρχει πιθανότητα πόνου στην αγάπη, τότε αυτό δεν είναι αγάπη, είναι απλώς μια λεπτή μορφή ιδιοκτησίας, κτητικότητας. Γι’ αυτό καθετί που κάνεις χωριστά, ανεξάρτητα από τον άλλον, είναι επόμενο να δημιουργεί ταραχή, ζήλια, πόνο και δυστυχία. Κι έτσι ο καθένας σ’ αυτή τη σχέση – και συνήθως η γυναίκα – πρέπει να καταπιέσει αυτά που πραγματικά νιώθει προκειμένου να συμμορφωθεί με αυτά που ζητάει το άλλο πρόσωπο. Πόσες γυναίκες δεν εγκατέλειψαν το επάγγελμά τους ή φιλίες τους επειδή τους το ζήτησε – από δήθεν αγάπη – ο άντρας τους; Με άλλα λόγια, η συνεχής απώθηση παρορμήσεων που φέρνει αυτή η δήθεν αγάπη, καταστρέφει τελικά τη ζωή και των δύο. Σ’ αυτού του είδους την «αγάπη», δεν υπάρχει ελευθερία· είναι απλώς μία λεπτή μορφή σκλαβιάς –  ηθελημένης ίσως επειδή γεννάει ασφάλεια – αλλά πάντως σκλαβιάς. Για πόσες γυναίκες , άραγε, δεν είναι σίγουρα η αιτία καρκίνου του μαστού αυτή η μη συνειδητοποιημένη σκλαβιά, η υποταγή, η υπακοή, που προσφέρει πρακτική ασφάλεια και μόνο. Γιατί ψυχολογική ασφάλεια δεν υπάρχει, αφού η κάθε στιγμή στη ζωή μπορεί να είναι και η τελευταία. Και ο άνθρωπος που πάνω του έχεις επενδύσει συναισθηματικά μπορεί αύριο να πάψει να υπάρχει. Αλλά όταν νοιώθεις αγάπη, δεν την επενδύεις, την προσφέρεις.  Αν αγαπούσαμε πραγματικά, ξέρετε τι διαφορετικός που θα ήταν αυτός ο κόσμος; Πόσο διαφορετικοί θα είμαστε εμείς οι ίδιοι; Θα είμαστε αληθινά ευτυχισμένοι άνθρωποι. Οπότε δεν θα επενδύαμε την ευτυχία μας σε αντικείμενα, στην οικογένεια, σε άλλους ανθρώπους, σε ιδανικά. Θα είμαστε ευτυχισμένοι κι επομένως τα αντικείμενα, οι άνθρωποι και τα ιδανικά δεν θα δυνάστευαν τις ζωές μας και θα υπήρχε αληθινή επικοινωνία ανάμεσά μας Αλλά, βλέπετε, δεν μας απασχολεί η αγάπη, δεν ενδιαφερόμαστε να επικοινωνούμε με τους άλλους. Θέλουμε να έχουμε ασφάλεια περιφραγμένοι είτε μέσα στην οικογένεια και στην ιδιοκτησία είτε στις ιδέες· και όταν ο νους αναζητάει ασφάλεια δεν μπορεί ποτέ να γνωρίσει  την αγάπη. Γιατί η αγάπη είναι το πιο επικίνδυνο πράγμα που υπάρχει, επειδή όταν αγαπάμε κάποιον είμαστε ευάλωτοι, είμαστε ανοιχτοί. Αλλά δεν θέλουμε να είμαστε ανοιχτοί, δεν θέλουμε να είμαστε ευάλωτοι. Θέλουμε – πιο πολύ από καθετί άλλο – να είμαστε περιφραγμένοι, θέλουμε να έχουμε την ησυχία μας. Η αγάπη είναι το πιο επικίνδυνο και αβέβαιο στοιχείο στη ζωή· και επειδή δεν θέλουμε να ζούμε στην αβεβαιότητα, ζούμε με το μυαλό.  Το αίσθημα είναι πολύ επικίνδυνο, το να νοιώθεις είναι πολύ επικίνδυνο, δεν είναι; Το να νοιώθεις πολύ έντονα μπορεί να σε οδηγήσει σε ό,τι ονομάζεις χάος, σε μπέρδεμα, σε αταξία· οπότε το ελέγχεις εκλογικεύοντάς το και με την εκλογίκευσή του παύεις να είσαι μεγαλόψυχος. Τα δυνατά αισθήματα – όχι τα ρομαντικά, τα μελό συναισθήματα – είναι επικίνδυνα, η αγάπη είναι πολύ επικίνδυνη· οπότε αρχίζεις να σκέφτεσαι γύρω από την αγάπη κι όχι να τη νοιώθεις, πράγμα που ελαχιστοποιεί την αγάπη και σιγά σιγά την καταστρέφεις για να μην σου χαλάει την ησυχία. Και σου χαλάει την ησυχία επειδή η αγάπη φλέγεται, δεν ησυχάζει ποτέ, υπάρχει από στιγμή σε στιγμή, είναι δημιουργική, νέα, φρέσκια, χαρούμενη, κι επομένως είναι πολύ επικίνδυνη για την κοινωνία, για τις σχέσεις μας. Οπότε η σκέψη μετριάζει την αγάπη, την ελέγχει, την τιθασεύει, την καθοδηγεί, την νομιμοποιεί, εξουδετερώνει τους κινδύνους της.
Όταν αγαπάς κάποιον, αγαπάς όλη την ανθρωπότητα όχι απλώς ένα πρόσωπο, αγαπάς τον άνθρωπο. Και είναι επικίνδυνο να αγαπάς τον άνθρωπο σήμερα, δεν είναι;

Αυτά…
Καλό Σαββατοκύριακο.
Σας φιλώ πολύ.
Π.

 

 

Ο Καραμελομάγος

Μια φίλη του μπλογκ – «παραμυθομεγαλωμένη» όπως η ίδια μου είπε- που πια έχει δικά της μεγάλα παιδιά, μου έγραψε πολύ συγκινητικά  λόγια για την παλιά εποχή του «Παραμυθά» και μου ζήτησε αν μπορώ να ανεβάσω ένα από τα παλιά επεισόδια. Έψαξα διάφορα που υπάρχουν στο ίντερνετ κι έπεσα πάνω σε ένα που μου άρεσε όταν το γυρίζαμε, τον «Καραμελομάγο».  Έχει διάφορα ωραία τραγούδια, τραγουδισμένα από τον ίδιο τον Σταμάτη τον Σπανουδάκη που έγραφε τη μουσική. Και μου έκανε έκπληξη ότι ενώ το επεισόδιο λέγεται «Ο Καραμελομάγος» μέσα τον λέμε, «Γλυκομάγο»! Ποιος ξέρει τι μπέρδεμα είχε γίνει τότε… Αν σας κάνει κέφι, δείτε το.
Καλή εβδομάδα.
Π.

Αντίο Άνοιξη

Ψάχνοντας να βρω κάτι στο ίντερνετ για την Κρήτη,  όπου απ’ ό,τι φαίνεται θα ξαναπάω τον Ιούλιο, έπεσα πάνω σε κάτι απίστευτα λουλούδια  της Νότιας Κρήτης, από ένα Μοναστήρι της Παναγίας της Καλυβιανής και σκέφτηκα να βάλω σήμερα εδώ κάποια από αυτά, σαν αποχαιρετισμό  στην Άνοιξη, που έφυγε προχθές.
Σας φιλώ. Καλό καλοκαίρι.
Καλό Σαββατοκύριακο.
                 Π.

 

 

Ένα λουλούδι

Άφησα μια μέρα παραπάνω το post για την ημέρα του πατέρα γιατί είχε πάρα πολλές επισκέψεις και από ό,τι κατάλαβα δεν είχαν δει την ταινία όσοι νόμιζα. Για σήμερα σας έχω αυτή τη φωτογραφία του εξαιρετικού λουλουδιού -δεν ξέρω το όνομά του- που βλέπω κάθε πρωί που ανοίγω το παράθυρό μου. Θέλησα να μοιραστώ μαζί σας την ομορφιά του. Και γράφοντας τώρα τη λέξη, «μοιραστώ», μου ήρθε στο νου ένα μικρό κείμενο από το βιβλίο του Κρισναμούρτι που άρχισα να μεταφράζω αυτή την εβδομάδα, και έχει τίτλο, «Εσωτερική Επανάσταση«.  Διαβάστε το.
Σας φιλώ
 Π.

«Είναι δυνατόν για το ανθρώπινο μυαλό, δηλαδή για μας, να φέρει μια ψυχολογική επανάσταση μέσα μας; Αυτό είναι εκείνο που πρόκειται να ερευνήσουμε· αυτό είναι εκείνο που πρόκειται να μοιραστούμε. Το να μοιράζεσαι υποδηλώνει ότι δεν υπάρχει ούτε δάσκαλος ούτε μαθητής. Ένας γκουρού, μάλλον δεν μπορεί να μοιραστεί· μπορεί μόνο να σε καθοδηγήσει και να σου δείχνει τι να κάνεις. Εκείνο για το οποίο ενδιαφερόμαστε είναι η έρευνα και η κατανόηση αυτού του τεράστιου και περίπλοκου προβλήματος του να φέρεις μια κοινωνική αλλαγή· επειδή η κοινωνία είναι τρομερά χαλασμένη. Υπάρχει απέραντη αδικία, πόλεμοι, κάθε είδους βαρβαρότητα και βία. Και τα ανθρώπινα πλάσματα που ζούνε μέσα σε κάποιο πολιτισμό, σε κάποια κοινωνία, είναι μέρος όλου αυτού. Έτσι, για να υπάρξει μια ριζική αλλαγή, πρέπει να υπάρξει μια επανάσταση στην ψυχή τους, μέσα τους».

 

 

«Τι είναι αυτό; «


Πριν δέκα χρόνια είχα ανεβάσει εδώ στο blog μια ιστορία που είχα γράψει με τίτλο «Τι είναι αυτό;» που λίγο καιρό μετά την πήρε ο γιος μου κι έκανε μία εξαιρετική ταινία μικρού μήκους. Ψάχνοντας να βάλω κάτι για τη σημερινή ημέρα του πατέρα, ανακάλυψα ότι αυτή την ταινία δεν την έχω ανεβάσει γιατί απαγορευόταν τότε επειδή παιζόταν στους κινηματογράφους. Ε, τώρα πια, ήρθε η ώρα να την ανεβάσω, αν και πολύ πιθανό να την έχετε δει. Είναι όμως πολύ ωραία, από παίξιμο, από γύρισμα απ’ όλα. οπότε καθώς κρατάει μόνο 5.30  λεπτά, ξαναδείτε την.

Χρόνια πολλά στους μπαμπάδες, αλλά και στους παππούδες.
Σας φιλώ.
 Π

 

 

 

Κρητικό… Survivor

Όλη την εβδομάδα με τρώει να ανεβάσω για Σαββατοκύριακο κάτι αστείο. Πέρασαν διάφορα από το νου μου, αλλά μου έχει κολλήσει η ιδέα να ανεβάσω ένα χιουμοριστικό βίντεο που αναφέρεται στο γνωστό τηλεοπτικό παιχνίδι,   το Survivor. Με αυτό το βίντεο  έχει γίνει χαμός στο ίντερνετ, αλλά όσες φορές και αν το έχεις δει πάλι γελάς, αν έχεις δει έστω και μια φορά το κανονικό SURVIVOR.
Δείτε το, λοιπόν.
Καλό Σαββατοκύριακο.
                Π.

 

 

 

«Ακούγοντας με την καρδιά»

Όπως σας έχω πει, την Δευτέρα  29 Μαίου κυκλοφόρησε το βιβλίο του Κρισναμούρτι, «Ο Κόσμος Μέσα μας»,  από το οποίο έχω ανεβάσει διάφορα κείμενα εδώ. Εκείνο που δεν σας έχω πει έως τώρα είναι ότι την προηγούμενη εβδομάδα τελείωσε η μετάφραση ενός ακόμα βιβλίου του Κ. με τον εξαιρετικό τίτλο, «Ακούγοντας με την καρδιά», που αποτελείται από 14 συζητήσεις του Κρισναμούρτι στις Ινδίες με φίλες και φίλους του εκεί.  Ο τίτλος είναι και ο τίτλος του τελευταίου και μεγαλύτερου κεφάλαιου, απ’ όπου είναι και το μικρό απόσπασμα που ακολουθεί, σαν μια πρώτη γνωριμία με το βιβλίο.
Καλό βράδυ.
 Π.

«Π: Νομίζω ότι το κεντρικό σημείο που λείπει από όλους μας είναι ο παράγοντας της συμπόνιας. Κάποια φορά στο Μπενάρες είχες χρησιμοποιήσει Κρίσνατζι τη φράση, «είναι δυνατόν να ακούτε με την καρδιά σας;».  Τι υποδηλώνει το «να ακούς με την καρδιά»;

Κ: Να το συζητήσουμε αυτό;

Φ.Β: Θα μπορούσαμε να ερευνήσουμε σε βάθος τη φύση του ζητήματος;

Κ: Βλέπετε, κύριε, εκείνο που είπα ήταν ότι η σκέψη είναι μία υλική διαδικασία και ό,τι έχει οικοδομήσει η σκέψη – τεχνολογικό, ψυχολογικό, τους θεούς, την όλη δομή των θρησκειών που είναι βασισμένη στη σκέψη – είναι μια υλική διαδικασία. Μ’ αυτή την έννοια, η σκέψη είναι ύλη. Η σκέψη είναι εμπειρία, γνώση αποθηκευμένη στα κύτταρα και λειτουργεί σε ένα ιδιαίτερο αυλάκι φτιαγμένο από τη γνώση. Όλο αυτό για μένα είναι μία υλική διαδικασία…».

 

 

Μετά από 6 χρόνια…

Την Παρασκευή,  2 του μήνα, είχε μια ροκ συναυλία στο Πολιτιστικό Κέντρο Σταύρος Νιάρχος. Ένας απίστευτος χώρος και μέσα και έξω!!!  Εκεί, λοιπόν στις 2 του μήνα, είχε συναυλία με τα ροκ συγκρότηματα, Royksopp και  Moderat.  Ο Κωνσταντίνος, ο γιος μου, κάλεσε την αδελφή του τη Μαρία και τη φίλη της τη Τζό να έρθουν για να δούνε τη συναυλία. Κι επειδή θα έφταναν από την Κρήτη στο Πολιτιστικό Κέντρο από τις πέντε και μισή, μου είπε ο Κωνσταντίνος να πάμε με τη Στεφανία να τους δούμε. Κι αν και το Παρασκευοσαββατοκύριακο, δεν το κουνάω από το Καπανδρίτι, πήγαμε, γιατί είχα να δω και τα δύο μου παιδάκια μαζί, έξι χρόνια και κάτι – απο τότε που η Μαρία μετακόμισε στα Χανιά. Κάναμε μια υπέροχη βόλτα, σχεδόν μιάμιση ώρα, περπατώντας, κυρίως, στον απίστευο κήπο αυτού του τρομερού χώρου και μετά τους αφήσαμε να πανε στη συναυλία και φύγαμε. Δεν θα σας παιδέψω άλλο. Θα ανεβάσω μόνο μια φωτογραφία με τα παιδάκια μου και πίσω μας με την «Άιναφετς» να μας… κάνει μάγια. Χα, χα, χα…
Καλό Σαββατοκύριακο.
Σας φιλώ πολύ.
Π.

 

Κυκλοφόρησε…

Πριν εννιά μέρες  σας είχα γράψει ότι  στις 22 του Μάη θα κυκλοφορούσε, για τα Βιβιοπωλεία μόνο, και τη Δευτέρα 29, για όλους το τελευταίο βιβλίο του Κρισναμούρτι.  «Ο Κόσμος μέσα μας». Έτσι, τη Δευτέρα που μας πέρασε, το βιβλίο κυκλοφόρησε για όλους και όσοι ενδιαφέρεστε, μπορείτε να το αγοράσετε. Έτσι σήμερα, για τελευταία φορά, μάλλον, θα ανεβάσω ένα κείμενο ακόμα. Έχω ανεβάσει μόνο 36 από τα 90 κεφάλαια!
Καλό Σαββατοκύριακο.
Π.

Στα σταυροδρόμια της ζωής

Ο  Σ. ήρθε αρκετά ανήσυχος, καθώς βρισκόταν μέσα σε μια πολύπλοκη κατάσταση όπου, όπως εξήγησε, είχε να διαλέξει ανάμεσα σε δύο τρόπους αντιμετώπισής της. Είχε φτάσει σ’ ένα σταυροδρόμι της ζωής του και ήταν αβέβαιος για το ποιο δρόμο θα έπρεπε να ακολουθήσει: Μπορούσε να παντρευτεί  και να ακολουθήσει μια καλλιτεχνική τάση που καλλιεργούσε μέσα του για κάποια χρόνια ή θα μπορούσε να πάει κάπου μακριά, να ζει ήσυχα, να μελετάει και να διαλογίζεται. Τι να κάνει, τι ήταν το πιο σωστό για εκείνον, ποια θα έπρεπε να είναι η επιλογή του;

Μετά από κάποια συζήτηση, σύντομα συνειδητοποίησε ότι κανείς δεν θα μπορούσε να διαλέξει γι’ αυτόν ή να τον βοηθήσει στην απόφασή του. Εάν κάποιος τον έπειθε να κάνει κάποια ιδιαίτερη επιλογή, όχι μόνο θα έπαυε να έχει την ευθύνη της, αλλά ίσως αργότερα και να μετάνιωνε νοιώθοντας  ότι εκείνο που είχε πειστεί να διαλέξει τον οδήγησε σε μια κατάσταση απουσίας της ολοκλήρωσής του και λοιπά. Έπρεπε να συνειδητοποιήσει  τη σημασία αυτού του πράγματος για τον ίδιο.

Αλλά γιατί έβαλε τον εαυτό του σε μια κατάσταση επιλογής; Ήταν το θέμα του ζήτημα επιλογής; Τι σημαίνει επιλογή; Σημαίνει  να διαλέγεις, να ξεχωρίζεις ανάμεσα σε εναλλακτικές περιπτώσεις. Ποιο είναι το κίνητρο, ποια είναι η δύναμη που σε κάνει να αποφασίσεις για το ένα και να απορρίψεις το άλλο; Είναι οι προκαταλήψεις, οι τάσεις σου, οι εμπειρίες σου, η επίδραση από το περιβάλλον και λοιπά. Δηλαδή, η επιλογή σου εξαρτάται από τα δικά σου «μ’ αρέσει-δεν μ’ αρέσει», από την ευχαρίστησή σου, από τα οφέλη και τα κέρδη, από τις διάφορες επιθυμίες σου και την τελική και λοιπά. Και αυτή η σύγκρουση «επιλογή-επιθυμία», μπορεί να οδηγήσει  σε κατανόηση, σε καθαρή κι απροκατάληπτη αντίληψη; Σ’ αυτή τη διαδικασία ξεχωρίσματος, δεν θα υπάρχει πάντα η σύγχυση και η σύγκρουση της επιλογής; Επειδή στην επιλογή, υπάρχει μια αντίθεση, μια αίσθηση δυαδικότητας ─ δεν υπάρχει; Είναι δυνατόν να αντιληφθείς εκείνο που είναι αλήθεια, μέσα σε μια κατάσταση σύγκρουσης, σύγχυσης και ανταγωνισμού; Δεν πρέπει να σταματήσει πρώτα η σύγκρουση της επιλογής, προκειμένου να έχεις καθαρή αντίληψη, για να κατανοήσεις;  Η επιλογή, είναι μέσα στην αυτοαπομόνωση των περιορισμών της επιθυμίας, οπότε μπορεί ποτέ να γίνει μέσο απελευθέρωσης του συναισθήματος και της σκέψης; Αντιθέτως, δυναμώνει την ξεροκεφαλιά, τη δίψα της επιθυμίας, την ταύτιση με το «εγώ»  και το «δικό μου», οδηγώντας έτσι στην απομόνωση και στον αποκλεισμό και στον πόνο και στη θλίψη, στην ψευδαίσθηση και στην άγνοια που έρχεται απ’ αυτήν· έτσι δεν είναι;

Νοιώθοντας βαθιά, ερευνώντας βαθιά τι συνεπάγεται η επιλογή, αποκτώντας επίγνωση της διαδικασίας της, θα κατανοηθούν και θα διαλυθούν: η σύγχυση και η αβεβαιότητα της επιθυμίας με τα αλληλοσυγκρουόμενα και ανταγωνιστικά «θέλω» της και τις αλληλοσυγκρουόμενες προτιμήσεις της. Αυτή κατανόηση είναι διαλογισμός, γιατί χωρίς σωστή σκέψη η σύγκρουση των αντιθέτων θα συνεχιστεί.