“H” όπως, ηθοποιός-”Γ” όπως, “γνώθι σ’ αυτόν”.(Γ’)

   Τρίτο post σήμερα – και τελευταίο, σας το ορκίζομαι – για το θέμα που ανοίχτηκε γύρω από την τέχνη του ηθοποιού και την πιθανή ομοιότητά της με την τέχνη του «γνώθι σ’ αυτόν». Στα δύο προηγούμενα posts, σας περιέγραψα τον τρόπο που δουλεύουν οι ηθοποιοί  – κάποιοι από αυτούς τουλάχιστον – το ρόλο τους στην περίοδο που γίνονται οι πρόβες και γιατί θεωρώ ότι αυτή η διαδικασία είναι ίδια με εκείνη που κάνει κανείς για να γνωρίσει τον εαυτό του. Η τέχνη του ηθοποιού  δεν εξαντλείται, φυσικά, στις πρόβες, αλλά συνεχίζεται και στη διάρκεια των παραστάσεων. Η δουλειά του ηθοποιού – τόσο στην πρόβα όσο και στην παράσταση – είναι, κατά τη γνώμη μου, ίδια με τη δουλειά που μπορεί να κανείς για να γνωρίζει τον εαυτό του.
Πριν περάσω, στην περιγραφή του τρόπου που λειτουργεί ο ηθοποιός στη διάρκεια της παράστασης, θα ήθελα να συμπληρώσω κάτι για το όλο πλησίασμα τόσο του ρόλου από τον ηθοποιό όσο και του εαυτού μας. Στον τρόπο που  ένας ηθοποιός παρατηρεί, πλησιάζει και δουλεύει ένα ρόλο, όπως και στον τρόπο που μπορεί κανείς να πλησιάσει και να γνωρίσει τον εαυτό του, έχει σημασία η εσωτερική στάση που έχει κανείς, η οποία δεν μπορεί να γίνεται με το μυαλό ούτε και με το συναίσθημα, αλλά με αίσθημα. Το πλησίασμα δεν μπορεί να είναι «ερωτικό». Δηλαδή, με κτητικότητα, με τυφλή ταύτιση, εγωκεντρικά, για προσωπική άντληση ευχαρίστησης, με κίνητρα αυτοεπιβεβαίωσης και φαινομενική παράδοση του εαυτού στον άλλον που γίνεται τελικά για εγωιστική ευχαρίστηση του εαυτού.. Το πλησίασμα του ρόλου, είναι όπως το πλησίασμα του παιδιού μας: Με αυταπάρνηση, καλοσύνη, κατανόηση, φροντίδα να ανθίσει ό,τι είναι και για τη χαρά να το βλέπεις να ανθίζει. Δηλαδή, πλησίασμα με αγάπη.  Και η αγάπη, θα μου πείτε, δεν είναι συναίσθημα; Όχι δεν είναι, και συγνώμη για τη βεβαιότητα – μη το δεχτείτε επειδή το λέω, ψάξτε το. Την αγάπη δεν τη νοιώθεις· ή είσαι μέσα ή δεν είσαι. Η αγάπη είναι κατάσταση που ή ζεις μέσα σ’ αυτήν ή όχι. Είναι μια κατάσταση χωρίς συναισθηματισμούς. Δεν είναι συναίσθημα που το νιώθεις.  Η αγάπη είναι σαν τα δόντια: όταν είναι υγιή δεν τα νιώθεις. Όταν νιώθεις την αγάπη, είναι αγάπη που έχει «χαλάσει», είναι έρωτας. Είναι σαν τα δόντια που τα νοιώθουμε όταν χαλάσουν, όταν αρρωστήσουν. Γι’ αυτό δεν είναι τυχαίο ότι όταν είσαι ερωτευμένος, σε ρωτάνε: «Σου πονάει το δοντάκι, ε;»
Ξέρω, ότι δεν σας πολυαρέσει αυτό, αλλά δεν υποτιμάει τον έρωτα αυτό που λέω, απλώς τον βάζει στη θέση του: Ο έρωτας είναι κάτι υπέροχο να το νοιώθεις, αλλά δεν είναι αγάπη. Ίσως είναι ό,τι πιο κοντινό στην αγάπη υπάρχει – από την άποψη της επικοινωνίας, της τρυφερότητας και της φροντίδας – αλλά δεν είναι αγάπη. Είναι όπως όταν δεν έχεις δοκιμάσει ποτέ φρέσκο κρεμμυδάκι, μπορείς να πάρεις μια ιδέα της γεύσης του αν φας ένα ξερό κρεμμύδι καλά βρασμένο. Άλλο, όμως, το βραστό ξερό κρεμμύδι κι άλλο το φρέσκο κρεμμυδάκι.
Όταν, λοιπόν, ο ηθοποιός  αρχίζει πια να «παίζει» στη σκηνή το ρόλο που δούλεψε  στις πρόβες, τότε η τέχνη του περνάει σε μια άλλη φάση, όπου είναι και η πιο κοντινή στην τέχνη του «γνώθι σ’ αυτόν».
Όπως ίσως θα ξέρετε, η Οφηλία στον «Άμλετ» του Σαίξπηρ, λίγο πριν το τέλος του έργου τρελαίνεται. Αν υποθέσουμε ότι η ηθοποιός που παίζει την Οφηλία ταυτιζόταν απολύτως με τον ρόλο της, τότε στο τέλος της παράστασης θα έπρεπε να τρελαινόταν και κάθε βράδυ να χρειαζόταν άλλη ηθοποιός για να παίξει το ρόλο! Ο ηθοποιός, όμως, είναι αποστασιοποιημένα ταυτισμένος με τον ρόλο. Στην πραγματική ζωή, είμαστε οι διάφοροι «ρόλοι» – μητέρα, πατέρας, σύζυγοι, παιδιά, επιχειρηματίες, γιατροί, δικηγόροι, πολιτικοί κ.λπ. – αλλά όταν «ταυτιζόμαστε» με αυτούς τους «ρόλους», και οι περισσότεροι από μας αυτό παθαίνουμε, δεν πηγαίνουμε μεν στον τρελοκομείο, αλλά οδηγούμαστε σε διάφορες νευρώσεις, καθώς παραπαίρνουμε στα σοβαρά τους εαυτούς μας και τους ρόλους μας και όχι την ίδια τη ζωή, χάνοντας έτσι την ουσία της. Και εδώ, η τέχνη του ηθοποιού έχει μία ίδια – τέλεια – οδηγία με την τέχνη του «γνώθι σ’ αυτόν», μια παρότρυνση για «αποστασιοποιημένη ταύτιση»: ανήκει στον Απόστολο Θωμά και είναι από το Απόκρυφο Ευαγγέλιό του. Μας παροτρύνει να είμαστε: «Εν τω κόσμω, αλλά όχι εκ του κόσμου τούτου». Δηλαδή, ο ηθοποιός είναι μέσα στη θεατρική παράσταση, αλλά δεν ανήκει εκεί, ίδια όπως κι εμείς ζούμε μέσα στον κόσμο, αλλά δεν ανήκουμε σ’ αυτόν. Το πού ανήκουμε είναι μία άλλη ιστορία.
Το επόμενο κοινό της τέχνης του ηθοποιού με την τέχνη τού «γνώθι σ’ αυτόν», είναι η παρατήρηση χωρίς να επεμβαίνεις. Ο ηθοποιός παρατηρεί τη φωνή του, την κίνησή του, τα λόγια του, τις εκφράσεις του, για να βλέπει αν και πόσο σωστά εκτελούνται όσα έχει μάθει στην πρόβα. Στην πορεία της γνωριμίας του εαυτού μας η παρατήρηση δεν γίνεται για να μάθουμε κάτι μόνο για ένα διάστημα, αλλά για να μαθαίνουμε διαρκώς παρατηρώντας πώς περπατάμε, πώς μιλάμε, πώς τρώμε, πώς συμπεριφερόμαστε, αλλά παρατηρώντας τα ίδια πράγματα και στους άλλους, χωρίς καμιά επίκριση ή δικαιολογία.
Και τέλος, το σπουδαιότερο στοιχείο για τον ηθοποιό και – κυρίως – για εκείνον που γνωρίζει τον εαυτό του, είναι η επίγνωση. Ο ηθοποιός έχει επίγνωση του σώματός του και της φωνής του, των συναισθημάτων και της σκέψης του για «να κρατάει το μέτρο», όπως λέει ο Άμλετ στους ηθοποιούς της παράστασης που ετοιμάζει. Στην τέχνη του «γνώθι σ’ αυτόν» η επίγνωση είναι το παν. Αλλά μία επίγνωση χωρίς επιλογές. Χωρίς να κρατάς από όσα βλέπεις στον εαυτό σου μόνο εκείνα που σου αρέσουν και να κουκουλώνεις εκείνα που δεν σου αρέσουν. Χωρίς να κατηγορείς τον εαυτό σου ή να τον επαινείς. Χωρίς να φοβάσαι να δεις ό,τι κι αν είσαι, χωρίς να νοιώθεις ενοχές γι’ αυτό που είσαι, χωρίς να θέλεις να γίνεις κάτι άλλο από αυτό που είσαι.

Δεν ξέρω αν τελικά κατάφερα να σας μεταδώσω έστω και λίγο την αίσθηση που έχω για το ότι η τέχνη του ηθοποιού είναι και η τέχνη του «γνώθι σ’ αυτόν». Δηλαδή, ότι  είναι η τέχνη: ν’ ακούς, να είσαι αποστασιοποιημένα ταυτισμένος, να παρατηρείς χωρίς να επεμβαίνεις και να έχεις επίγνωση χωρίς επιλογές. Είναι μία κατάσταση αθωότητας όπου το «εγώ» δεν ενδιαφέρεται να επιβιώσει. Και τότε δεν χρειάζεσαι καμιά σχολή αυτογνωσίας ή εσωτερισμού, δεν χρειάζεσαι κανένα «φωτισμένο δάσκαλο» να σου μάθει τι είσαι εσύ ή τι είναι η Αλήθεια. Γιατί τότε είσαι εσύ το φως για τον εαυτό σου, είσαι εσύ ο Δάσκαλος και ο μαθητής.

Καλό Σαββατοκύριακο.
Π.

4 Σχόλια στο ““H” όπως, ηθοποιός-”Γ” όπως, “γνώθι σ’ αυτόν”.(Γ’)”

      unamama
      3 Νοεμβρίου 07 στις 1:57

      φοβερο…οι τεχνικες υποκριτικης ειναι και τεχνικες αυτογνωσιας τελικα…κατα την λογικη που το θεατρο αντιγραφει την ζωη!!!

      τυχαια τα διαβασα και τα δυο μαζι…

      καληνυχτα!

      Karellen
      3 Νοεμβρίου 07 στις 3:57

      Διάβασα πολλές φορές τα τρία ποστ και θα τα ξαναδιαβάζω για καιρό. Γιατί τέτοια κείμενα μας παίρνουν από το χέρι και μας προετοιμάζουν να διαβούμε μόνοι τον δικό μας δρόμο, να διαμορφώσουμε πληρέστερα την προσωπική μας αλήθεια. Διαβάζοντας, θυμήθηκα πως οι πρόγονοί μας κατεδείκνυαν την σπουδαιότητα του αρχαίου θεάτρου χαρακτηρίζοντας τον κόσμο όλο μια θεατρική σκηνή και την ζωή μια πράξη του δράματος: «Ο κόσμος σκηνή, ο βίος πάροδος». Από το κείμενό σου, Παραμυθά μας, αντιλαμβάνεται κανείς γιατί η τέχνη της υποκριτικής αντιστοιχεί στον ενστερνισμό του «γνώθι σαυτόν».
      Σκέφτηκα ακόμη πως «ο έρωτας είναι μεγάλη φλόγα γρήγορη, η αγάπη χωνεμένη θράκα που διαρκεί… Στον έρωτα προτιμώ να είμαι αυτός που ερωτεύεται, στην αγάπη αυτός που αγαπιέται».
      Αξίζει να επιδιώξουμε να προσεγγίζουμε με αληθινό αίσθημα τον προσωπικό μας κοινωνικό, επαγγελματικό ή άλλο «ρόλο» μέσα στο όμορφο θέατρο της ζωής. Με την τέχνη της αποστασιοποιημένης ταύτισης που, όπως συνέβαινε στην αρχαία τραγωδία, μπορεί να οδηγήσει την ψυχή στην «κάθαρση».
      (Συγχωρέστε με για το μέγεθος του σχολίου.)

      ΕΥΡΙΔΙΚΗ
      3 Νοεμβρίου 07 στις 20:22

      Καταπληκτικό…Τέλεια προσεγγιση για την τέχνη του ηθοποιού…Μακάρι αυτό το κείμενο να το διαβαζαν κάποιοι του χώρου πριν αποφασίσουν να επιλέξουν αυτό το επάγγελμα…Διδαγμα και για την ζωή.Ειδικά ο παραλληλισμός της αγάπης με τα δοντια μας, με «έστειλε»!!!….Να είστε παντα καλά και να γραφετε πολλά τετοια αριστουργηματικά σεντονια…

      Σοφία
      25 Ιουνίου 08 στις 15:02

      Αλήθεια βρίσκεσαι μέσα στο μυαλό μου? ή μάλλον μέσα στη καρδιά μου…

      απαντάς χωρίς να σε έχω ρωτήσει… ή μαλλον επιβεβαιώνεις πράγματα που βιώνω στο θέατρο…

      Μαγικό! σαν παραμύθι!

      Ακόμα δε μπορώ να πιστέψω πως έπεσα μέσα σε αυτό το blog!

      ΓΡΑΨΕ ΚΙ ΑΛΛΑ!!!! Δε χορταίνω!!!

Σχολιάστε